Ελληνικά » 70034 Εισαγωγή στο Ισλάμ: Αραβικός Πολιτισμός Ι

70034 Εισαγωγή στο Ισλάμ: Αραβικός Πολιτισμός Ι

 

Κυριάκος Ν. Πατραγάς

3 ώρες εβδομαδιαίως

 

1. Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος:

Εισαγωγή στην επιστημονική γνώση του Ισλάμ.

Ο φοιτητής καλείται να ‘δει’, οπλισμένος με ιστορικά στοιχεία και φιλολογική/γλωσσολογική προσέγγιση, πώς αναπτύχθηκε το Ισλάμ.

Μελέτη της αμφισημίας της λέξης Ισλάμ, που καθορίζει αφενός μια μονοθεϊστική θρησκεία που εξαπλώνεται συνεχώς, αφετέρου κοινωνίες που ενστερνίστηκαν το Ισλάμ έχοντας ιδιαζόντως πλούσιο πολιτισμικό υπόστρωμα (Αίγυπτος και Μέση Ανατολή, σε πρώτη φάση).

Γένεση του Ισλάμ και καθορισμός της σχέσης του με τον αραβικό κόσμο όπου γεννήθηκε.

Ανάπτυξη και σχέση μεταξύ ιστορίας και ισλαμικής θρησκείας μέχρι τα μέσα του 7ου αιώνα.

Απόρροιες της σχέσης της Ιστορίας του Ισλάμ με την ανάπτυξη της ιδεολογίας του.

 

2. Η δομή του μαθήματος έχει τριπλό χαρακτήρα:

εν-τοπισμός του Αραβικού Πολιτισμού, που σημαίνει επιχείρηση κατανόησης της ιστορίας της εξάπλωσης των Αράβων και του Ισλάμ.

σύγκριση της ανάδειξης του Ισλάμ με το πολιτισμικό υπόστρωμα των τόπων όπου αυτό επιβλήθηκε.

πρώτη επαφή με εντελώς στοιχειώδη θέματα αραβικής γλώσσας και φιλολογίας: επειδή πολιτισμός και γλώσσα είναι συνυφασμένα αφενός, και δεν έχουμε ιδιαίτερη βιβλιογραφία στη γλώσσα μας αφετέρου, γίνεται προσπάθεια ώστε οι φοιτητές μας να κατανοήσουν τον αραβικό πολιτισμό και την εξάπλωση του Ισλάμ όχι μόνο χάρη στα βοηθήματα της διεθνούς βιβλιογραφίας, αλλά και κατευθείαν από την πηγή του, δλδ την αραβική γλώσσα, η οποία άλλωστε, καθόρισε την ανάπτυξη όλων των γλωσσών των κοινωνιών που ενστερνίστηκαν το Ισλάμ, ιδιαιτέρως δε στον περσικό και τον μετέπειτα τουρκικό κόσμο.

Η θρησκεία του Ισλάμ, παρά την εξάπλωσή της και την εμπλοκή της στην καθημερινότητα τόσων κοινωνιών γύρω από τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή (και αλλού), παραμένει θρησκεία, και φυσικά ένας πολιτισμός, κατά τη γνώμη μας, οφείλει να ορίζεται από τη σχέση του με το ανθρώπινο και όχι το αιώνιο.

Το μάθημα είναι βασικό για τα περισσότερα ειδικευμένα σ’ αυτόν τον τομέα γνώσης τμήματα άλλων ευρωπαϊκών και αλλαχού πανεπιστημίων (κλπ). Η διαφοροποίηση των δικών μας μαθημάτων (Εισαγωγή στο Ισλάμ: Αραβικός Πολιτισμός Ι και Αραβικός Πολιτισμός ΙΙ, αρ. 70037) είναι ότι θέλουμε ο φοιτητής να έχει πρόσβαση σε συγκριτική-αντιπαραβολική γλωσσολογική αντίληψη της ιστορίας και της πολιτισμικής εξέλιξης, και όχι να έχει σκοπό της διδασκαλίας την απλή βιβλιογραφική απομνημόνευση, και μάλιστα μη αραβικής βιβλιογραφίας. Η αντίληψή μας για τον πολιτισμό είναι η σχέση του με τη γλώσσα που τον ανέδειξε ως μήτρα του, εξ ού και η αναφορά του ως ‘αραβικός’ και όχι ως ‘ισλαμικός’ πολιτισμός.

3. Θεματικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν τις δεκατρείς (13) παραδόσεις ανά εξάμηνο, του μαθήματος:

Ι. Στην αρχή του μαθήματος κάθε εβδομάδος, αφιερώνεται το ¼ της τρίωρης διδασκαλίας για την εκμάθηση αρχών αραβικής φιλολογίας.

ΙΙ. Η κύρια διδασκαλία περιλαμβάνει την εξής τομείς γνώσης:

Εισαγωγικά του μαθήματος: θέματα ορολογίας: ισλάμ, άραβας, πολιτισμός.

Ο χώρος ανάπτυξης του αραβικού πολιτισμού: γεωγραφικό και κοινωνικό σύγχρονο περίγραμμα, σχέσης θρησκείας και γλώσσας, κλπ.

Ορισμός Εγγύς και Μέσης Ανατολςή: εμπλοκή του χωροχρόνου, της ιστορίας, και των ξένων επιδράσεων. Οριενταλισμός.

Κοιτίδα του αραβικού κόσμου. Προϊσλαμική Αραβία: η αραβική χερσόνησος κατά τη λεγόμενη εποχή της άγνοιας και οι γείτονές της.

Η εποχή του Μωάμεθ και ο κόσμος του.

Διδασκαλία του Μωάμεθ και η γένεση της ούμα.

Βάσεις της θρησκείας του Ισλάμ.

Ιστορία του Κορανίου και επιστήμες της παράδοσης.

Σαρία και φικχ, απόδοση δικαιοσύνης και νομική επιστήμη

Το Ισλάμ ως θρησκεία και ως σφραγίδα της κοινωνίας: ανάπτυξη τρόπου σκέψης και επίλυσης των θεμάτων που προκύπτουν, σχέση του Κορανίου με τα πολιτισμικά υποστρώματα της περιοχής. Θρησκεία, Πολιτεία, Κοινωνία: θρησκευτικές υποχρεώσεις του πιστού, κοινωνική σφραγίδα της θρησκείας, σχέση κράτους-κοινωνίας.

Διαθρησκευτικές και διαφυλικές σχέσεις.

Ιδεολογικές αποκλίσεις κατανόησης του Ισλάμ και ιδεολογικά ρεύματα του κλασικού αραβικού πολιτισμού (το θέμα αυτό θίγεται και στο επόμενο εξάμηνο).

Η ιστορία της ούμα μέχρι τα μέσα του 7ου αιώνα (εποχή των Ρασιντούν).

4. Τρόπος εξέτασης του μαθήματος:

Στην εξέταση του μαθήματος περιλαμβάνονται δύο υποχρεωτικές προόδοι, μια πριν τις διακοπές των Χριστουγέννων, και η άλλη μετά. Η πρώτη έχει να κάνει με την ανάπτυξη του Ισλάμ, και είναι βάση για την εξέταση του Γενάρη, μετά το πέρας του μαθήματος. Η δεύτερη πρόοδος είναι αυτοτελής, και δοκιμάζει το φοιτητή στη γνώση του αραβικού αλφάβητου και την πρώτη ανάγνωσή του.

Οι εξετάσεις είναι και γραπτές και προφορικές.

5. Η ακολουθούμενη βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος.

Ακολουθείται η βασική διαδικασία αξιολόγησης του Τμήματος σύμφωνα με τα μοντέλα της ΑΔΙΠ (ερωτηματολόγια προς τους φοιτητές). Παράλληλα, επιδιώκεται η συγκέντρωση της αξιολογικής εμπειρίας των φοιτητών στο μέσον του εξαμήνου, με την χρήση συντετμημένων και θεματικά στοχευμένων ερωτηματολογίων (ενδιάμεση αξιολόγηση από τους φοιτητές).

6. ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ και διανεμόμενα συγγράμματα

Ελένη Κονδύλη Μπασούκου, Αραβικός Πολιτισμός, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2008

Αναστάσιος Γιαννουλάτος, Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας, Ισλάμ, εκδόσεις Ακρίτας 2006

Hourani, Albert, Ιστορία του Αραβικού κόσμου, εκδόσεις Ψυχογιός, Αθήνα 2009

Endress, G., Ισλάμ. Μια εισαγωγή στην ιστορία του, XXX

Το Κοράνι με ελληνική μετάφραση (ο φοιτητής μπορεί να το προμηθευτεί δωρεάν από κάποια μορφωτική διπλωματική υπηρεσία ισλαμικού κράτους)

Encyclopaedia of Islam, Encyclopédie de l’Islam, εκδόσεις Brill, Leiden....

 

ΕΝΔΕIΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bergé Marc, Les Arabes: histoire et civilisation des Arabes et du monde musulman, des origines à la chute du royaume de Grenade, racontées par les témoins: IXe siècle av. J.-Ch. –Xve, Lidis, Paris 1978.

Braudel, Fernand, Γραμματική των πολιτισμών, μετάφραση Α. Αλεξάκης, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2001.

Esposito, J, Islam, the straight path, Oxford Univ. Press, NY 2005.

Gardet, L., L’Islam. Religion et Communauté, Desclée de Brouwer, Paris 1967.

Laroui, Α., Islam et Histoire. Essai d’épistémologie, Flammarion, Paris 2001.

Meri, Joseph W. (ed.), The Encyclopedia of Medieval Islamic Civilization,. Εκδόσεις Routledge, 2006, βρίσκεται σε πι-ντι-εφ στο διαδίκτυο (http://65.39.201.150/wp-content/uploads/Publications/English-publications/English-Books-nonBT/Medieval_Islamic_Civilization_An_Encyclopedia.pdf)

Peters, F.E., The Hajj: The Muslim Pilgrimage to Mecca and the Holy Places (Princeton, 1994).

Ruthven, M., Islam a very short introduction, Oxford Univ. press, Oxford 2000.

Said, Edward E., Οριενταλισμός (μετάφραση Φώτης Τερζάκης), εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1996.

Schimmel, Annemarie, Islam: An Introduction (Albany, 1992).

Βατικιώτης, Π.Γ., Ισλάμ και Κράτος, Παπαζήσης, Αθήνα 2000.

Κεπέλ, Ζ., Τζιχάντ. Ο Ιερός Πόλεμος, Καστανιώτης, Αθήνα 2001.

Μακρής, Γ., Ισλάμ, πεποιθήσεις, πρακτικές και τάσεις, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2004.

Μπαντάουι, Χ., Εισαγωγή στην ιστορία του ισλαμικού κόσμου, Βάνιας, Θεσ/νικη 2003.

 

Catalogue de la Maison de l'Orient et de la Méditerranée: www.mom.fr/opac/

www.cis-ca.org/biblios/bib-anno.htm

s1.islamhouse.com/data/el/ih_books/el_women_in_islam_and_women_in_the_jewish_and_christian_faith.pdf

 

7. Οι εργαστηριακές και λοιπές υποστηρικτικές υποδομές.

Εργαστήρια δεν υφίστανται για το μάθημα. Σημαντική είναι η παρακολούθηση του μαθήματος που έχει διαδραστικό χαρακτήρα διδασκαλίας, τόσο για την κατανόηση του κόσμου του Ισλάμ και του αραβικού πολιτισμού που στάθηκε ως βάση για τον περσικό κόσμο, όσο και για την εκμάθηση του αραβικού αλφαβήτου, με το οποίο έρχονται σε μια πρώτη επαφή οι φοιτητές.

8. Τυχόν συμπληρωματικές εκπαιδευτικές και ακαδημαϊκές δραστηριότητες:

Οι φοιτητές ενθαρρύνονται να παρακολουθούν διαλέξεις ή ημερίδες, κλπ που άπτονται είτε του Ισλάμ, είτε του αραβικού κόσμου και πολιτισμού. Άλλωστε η Αθήνα, μπορεί να μην έχει εξειδικευμένα κέντρα βιβλιοθηκών, διαθέτει ωστόσο ένα από τα σημαντικότερα μουσεία ισλαμικής τέχνης.

 

Ελλείψεις: Δεν υπάρχουν ακόμη προπτυχιακές ή ευρείες μεταπτυχιακές σπουδές αραβικής φιλολογίας, αραβικού πολιτισμού και ισλαμικών σπουδών στον ελληνικό πανεπιστημιακό χώρο, ενώ, αντιθέτως, ο τομέας των ελληνο-αραβικών είναι διεθνώς ένας από τους μεγάλους τομείς μελέτης του αραβικού πολιτισμού.