Ελληνικά » 70052 Ελληνορθόδοξες Κοινότητες στην Μ.Ασία και την Ανατολική Μεσόγειο

70052 Ελληνορθόδοξες Κοινότητες στην Μ.Ασία και την Ανατολική Μεσόγειο

 

Herve Georgelin

hgeorgelin[at]turkmas.uoa[dot]gr

3 ώρες εβδομαδιαίως

 

Γενικό περίγραμμα μαθήματος

Πτυχές του βίου των Ορθόδοξων κοινοτήτων στην Κωνσταντινούπολη, στη Μικρά Ασία, στην Αίγυπτο και στη Μέση Ανατολή, από το 19ο αιώνα ως τις μέρες μας. Τοποθέτηση της συγκρότησης των κοινοτήτων αυτών στο πλαίσιο της απόπειρας εκδυτικισμού των κοινωνικών δομών και της ανάδυσης των εθνικισμών στη συγκεκριμένη γεωγραφική ενότητα. Διερεύνηση των αλλαγών που επέφερε στη φυσιογνωμία των Ορθόδοξων κοινοτήτων η συγκρότηση των εθνικών κρατών και το τέλος της αποικιοκρατίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο παραπάνω πλαίσιο, η ολοένα και σημαντικότερη διεθνής γεωπολιτική θέση της Τουρκίας, καθώς και η εξέλιξη των ελληνο-τουρκικών σχέσεων επιβάλλουν μια περαιτέρω εξέταση της πορείας των ελληνο-ορθόδοξων πληθυσμών εντός του τουρκικού κράτους από το 1923 μέχρι σήμερα.

Εξετάζεται πρωτογενές υλικό -ιστορικές πηγές ή υλικό που αφορά την επικαιρότητα στη συγκεκριμένη περιοχή - ενώ τα ζητήματα που ανακύπτουν από αυτό εντάσσονται στο ευρύτερο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο και στο σχετικό θεωρητικό προβληματισμό, με τη βοήθεια της βιβλιογραφίας. Το μάθημα διεξάγεται υπό μορφή διαλόγου βάσει του πρωτογενούς υλικού και της βιβλιογραφίας που αναρτώνται στην ηλεκτρονική τάξη.

Έτσι επιδιώκεται:

  • Να συνδεθεί η συγκρότησή των κοινοτήτων αυτών με τη δυναμική του εκδυτικισμού της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου.

  • Να γίνεται αντιληπτή η συγκρότηση και η σημασιοδότηση εννοιών όπως «έθνος», «τάξη», «φύλο», «κοινωνική αναπαραγωγή», «κοινωνική κινητικότητα», «κοινωνικό κεφάλαιο» στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή, στο πλαίσιο των εκάστοτε πολιτικών διακυβευμάτων.

 

Όλα αυτά, βεβαίως, συνδέονται με τον παράλληλο στόχο της εξοικείωσης των φοιτητών με την μελέτη και επεξεργασία πρωτογενών πηγών.

 

Τρέχουσα υποδειγματική δομή (state-of-the-art) του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής

Μια υποπεριοχή της θεματικής του συγκεκριμένου μαθήματος καλύπτεται από το μάθημα που διδάσκεται στο Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού των Παρευξείνιων Χωρών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης με τίτλο Ελληνική γλώσσα και εκπαίδευση της Ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία.

 

Θεματικές ενότητες


  1. Εισαγωγή

  2. (Ελληνο)ορθόδοξες κοινότητες της Κωνσταντινούπολης (19ος αι.- 1923): δημογραφική κίνηση, κοινωνική διαστρωμάτωση.

  3. Ελληνοορθόδοξες κοινότητες στη Σμύρνη και στα μικρασιατικά παράλια (19ος αι.- 1922) .

  4. Ορθόδοξες κοινότητες στη μικρασιατική ενδοχώρα (19ος αι.- 1923).

  5. Μεταρρυθμίσεις, Πατριαρχείο και συγκρότηση του Ορθόδοξου μιλλέτ: Εθνοσυνελεύσεις, Γενικοί Κανονισμοί, Διαρκές Εθνικό Μικτό Συμβούλιο, κοινοτική συγκρότηση.

  6. Κοινοτική και ενοριακή επαίδευση στις (ελληνο)ορθόδοξες κοινότητες της οθωμανικής αυτοκρατορίας: μηχανισμός κοινωνικής αναπαραγωγής ή κοινωνικής κινητικότητας;

  7. Η έννοια του κοινωνικού κεφαλαίου τον (ελληνο)ορθόδοξο κόσμο της οθωμανικής Ανατολής: διαχείριση της φτώχειας και η ανάδειξη του ιδεώδους της εργασίας.

  8. Οι ελληνικές παροικίες της Αιγύπτου (1830-1960).

  9. Οι Ορθόδοξες κοινότητες της Μέσης Ανατολής από το 19ο αιώνα μέχρι σήμερα.

  10. Από το μιλλέτ στη μειονότητα: η ελληνο-ορθόδοξη κοινότητα στην Τουρκία κατά την περίοδο του μονοκομματισμού.

  11. Η εξέλιξη της ελληνο-ορθόδοξης μειονότητας στην Τουρκία κατά την περίοδο 1946-1990.

  12. Η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας και το μέλλον της ελληνο-ορθόδοξης μειονότητας: αγορά, εκδημοκρατισμός, θέση της μειονότητας στην Τουρκική κοινωνία.

  13. Συζήτηση/ σύνοψη μεθοδολογικών ζητημάτων. Θέματα προς διερεύνηση. Παρουσίαση εργασιών.

 

Εξέταση

Οι φοιτητές αξιολογούνται με βάση τις τελικές εξετάσεις και την εκπόνηση των γραπτών εργασιών. Η τελική βαθμολογία του μαθήματος προκύπτει κατά 70% από τις εξετάσεις και κατά 30% από τη γραπτή εργασία. Το θέμα της γραπτής εργασίας καθορίζεται με βάση τα ενδιαφέροντα των φοιτητών, σε συνεννόηση με τη διδάσκουσα. Ο στόχος της εργασίας εντάσσεται στους μαθησιακούς στόχους του μαθήματος: στην εξοικείωση των φοιτητών με τα βασικά ζητήματα ιστορίας/ επικαιρότητας των εν λόγω κοινοτήτων και στην μελέτη/ επεξεργασία πρωτογενών πηγών. Από τη διδάσκουσα προτείνονται πρωτογενείς πηγές, βιβλιογραφία και δικτυογραφία. Επίσης, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, οι φοιτητές επικοινωνούν με τη διδάσκουσα ηλεκτρονικά ή στις ώρες γραφείου για οποιοδήποτε σχετικό πρόβλημα. Περαιτέρω υποστήριξη αποτελεί η παρουσίαση των εργασιών στο τελευταίο μάθημα, με τις παρατηρήσεις που οι φοιτητές δέχονται από τη διδάσκουσα και τους συμφοιτητές τους.

 

Εσωτερική αξιολόγηση του μαθήματος

Ακολουθείται η βασική διαδικασία αξιολόγησης του Τμήματος σύμφωνα με τα μοντέλα της ΑΔΙΠ (ερωτηματολόγια προς τους φοιτητές).

 

Διανεμόμενα συγγράμματα

Αναστασιάδου, Μερόπη- Dumont, Paul, Οι Ρωμιοί της Πόλης. Τραύματα και προσδοκίες, Εστία, Αθήνα 2007.

Κάννερ, Έφη, Φτώχεια και φιλανθρωπία στην Ορθόδοξη κοινότητα της Κωνσταντινούπολης 1753-1912, Κατάρτι, Αθήνα 2004.

 

Ταυτόχρονα διανέμεται φάκελος υλικού.

 

ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αναγνωστοπούλου, Σία, Μικρά Ασία 19ος αιώνας - 1919, Οι Ελληνορθόδοξες Κοινότητες. Από το μιλλέτ των Ρωμιών στο ελληνικό κράτος, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997.

Αναστασιάδου, Μερόπη- Dumont, Paul, Οι Ρωμιοί της Πόλης. Τραύματα και προσδοκίες, Εστία, Αθήνα 2007.

Εξερτζόγλου, Χάρης, Εθνική ταυτότητα στην Κωνσταντινούπολη τον 19ο αιώνα. Ο Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως (1861- 1912), Νεφέλη, Αθήνα 1996.

Κάννερ, Έφη, Φτώχεια και φιλανθρωπία στην Ορθόδοξη κοινότητα της Κωνσταντινούπολης 1753-1912, Κατάρτι, Αθήνα 2004.

Clogg, Richard, Η Ελληνική διασπορά στον 20ο αιώνα, μτρφ. Μαρίνα Φράγκου, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2010.

 

EΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ελληνόγλωσση

Αλεξανδρής Αλέξης, The Greek Minority of Istanbul and Greek-Turkish Relations 1918-1974, ΚΜΣ, Αθήνα 1983.

Εξερτζόγλου Χάρης, Προσαρμοστικότητα και πολιτική των ομογενειακών κεφαλαίων. Έλληνες τραπεζίτες στην Κωνσταντινούπολη. Το κατάστημα Ζαρίφης Ζαφειρόπουλος, 1871-1881, Ίδρυμα Έρευνας και Παιδείας της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος, Αθήνα 1989.

Η καθημερινή ζωή στην Κωνσταντινούπολη στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, Πρακτικά της επιστημονικής ημερίδας του Συνδέσμου των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 1999.

Güven, Dilek, Εθνικισμός, κοινωνικές μεταβολές και μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη Μουσουλμάνων της Τουρκίας (6/7 Σεπτεμβρίου 1955), μτφρ., Σοφία Αυγερινού, Εστία, Αθήνα 2006.

Ο έξω Ελληνισμός. Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη 1800-1922. Πνευματικός και κοινωνικός βίος, Επιστημονικό Συμπόσιο, 30-31 Οκτωβρίου 1998, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη), Αθήνα 2000.

Ρούκουνας Εμμανουήλ, Πάμε στα νερά. Ελληνικές διαδρομές στην Αίγυπτο, Εστία, Αθήνα 2009.

Σκοπετέα Έλλη, Η Δύση της Ανατολής, Γνώση, Αθήνα 1993.

Σουλιώτης-Νικολαΐδης Αθ., Οργάνωσις Κωνσταντινουπόλεως, επιμ.-εισ. Θ. Βερέμης και Κ. Μπούρα, Δωδώνη, Αθήνα/ Γιάννενα 1984.

Σταματόπουλος Δημήτρης, Μεταρρύθμιση και εκκοσμίκευση. Προς μια ανασύνθεση της ιστορίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2003.

Tομαρά- Σιδέρη Ματούλα, Ευεργετισμός και Προσωπικότητα, Τ. Α΄ και Β΄, Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2002.

 

Ξενόγλωσση

Aktar, Ayhan, Varlık Vergisi ve Türkleştirme Politiklari [Ο φόρος επί της περιουσίας και οι πολιτικές του εκτουρκισμού], İleştim, Ιστανμπούλ 2000.

Augustinos, Gerasimos, The Greeks of Asia Minor. Confession, Community and Ethnicity in the Nineteenth Century, The Kent State University Press, Κεντ (Οχάιο)/Λονδίνο 1992.

Benilsoy Y. και Macar E., Fener Patrikhanesi [Το Πατριαρχείο του Φαναρίου] , Άγκυρα 1996.

Berl A., Ο Ελληνισμός στη Θράκη και στην Κωνσταντινούπολη, μτφρ. Ηλέκτρα Ξανθούλη, εισαγ.-σχόλια, Κώστας Αστρακιανάκης, Ιστορητής, Αθήνα 1994.

Issawi Ch., Gondicas D., Ottoman Greeks in the Age of Nationalism: Politics, Economy and Society in the Nineteenth Century, The Darwin Press, Πρίνστον, Νιου Τζέρσεϊ 1999.

Kitoeff, Alex., The Greeks in Egypt, 1919-1937: Ethnicity and Class, Ithaca Press, Λονδίνο 1989.

Koçoğlu, Yahya, Azınlık Gençleri Anlatıyor [Οι νέοι των μειονοτήτων αφηγούνται], Siyahbeyaz-Metis Güncel, Κωνσταντινούπολη 2001.

Kuneralp, Sinan, Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922), Prosopografik Rehber [Οθωμανοί αξιωματούχοι της ύστερης περιόδου. Προσωπογραφικός κατάλογος] , Isis, Κωνσταντινούπολη 1999.

Runciman, Steven, The Great Church in Captivity, Cambridge University Press, Κέμπριτζ 1968.

Vahapoğlu H., Osmanlı’dan Günümüze Azınılık Okulları [Μειονοτικά σχολεία από την οθωμανική περίοδο μέχρι τις μέρες μας], Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Άγκυρα 1990.

 

Συμπληρωματικές εκπαιδευτικές και ακαδημαϊκές δραστηριότητες

  • Διαλέξεις επιστημόνων με ερευνητικό έργο σχετικό με τις Ελληνικές παροικίες της Αιγύπτου και τις Ορθόδοξες κοινότητες της Μέσης Ανατολής.

  • Ανάθεση έρευνας σε φοιτητές στο Κέντρο Μικρασιατικών σπουδών και στα Αρχεία των Ελληνο-ορθόδοξων Κοινοτήτων της Κωνσταντινούπολης (Ανθέμιο-ΜΙΘΕ).