Ελληνικά » 70070 Επεξεργασία σωμάτων κειμένων και Μετάφραση ΙΙ

70070 Επεξεργασία σωμάτων κειμένων και Μετάφραση ΙΙ

 

Ιωάννης Σαριδάκης

Επίκουρος Καθηγητής

iesaridakis[at]turkmas.uoa[dot]gr

3 ώρες εβδομαδιαίως

 

1. Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος σύμφωνα με το πνεύμα και τη γενικότερη στόχευση της κατεύθυνσης στην οποίαν το μάθημα προσφέρεται.

Το μάθημα προσφέρεται στην κατεύθυνση «Γλώσσα, Λογοτεχνία και Μετάφραση» του προγράμματος σπουδών. Σκοπός του είναι η εμβάθυνση των αρχών και των μεθοδολογιών που παρουσιάζονται στην πρώτη ενότητα του μαθήματος, η έμφαση στην εφαρμοσμένη έρευνα της ΓΣΚ στις μεταφραστικές σπουδές και η σταδιακή ανάπτυξη και διάθεση (dissemination) στην επιστημονική κοινότητα γλωσσικών και ερευνητικών πόρων στα επί μέρους πεδία ενδιαφέροντος.

2. Τρέχουσα υποδειγματική δομή (state-of-the-art) του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής και οι πιθανές αποκλίσεις από αυτήν.

Στις μεταφραστικές σπουδές, η σχετικώς πρόσφατη αξιοποίηση των Σωμάτων Κειμένων δημιουργεί έναν διακριτό κλάδο έρευνας και διδασκαλίας, τις CTS (Corpus-based Translation Studies), στο (ευρύ) πλαίσιο του οποίου εγγράφονται οι μεθοδολογίες συγκέντρωσης, ανάκτησης και διαχείρισης υλικού και πληροφοριών μεταφραστικής και μεταφρασιολογικής αξίας. Οι CTS κινούνται, κατά μείζονα λόγο, στο περιγραφικό μεταφρασιολογικό παράδειγμα (DTS, Descriptive Translation Studies), που έχει τις ρίζες του στον θεωρητικό προβληματισμό των Holmes 1972, Even-Zohar 1990, και Toury 1995 και προτάσσει τη συστηματική καταγραφή και αποτίμηση της μεταφραστικής διαγλωσσικής επιτέλεσης, συνθέτοντας ερμηνευτικά πιθανολογικά μοντέλα περιγραφής της λειτουργίας της Μετάφρασης στον πολιτισμό-στόχος, όσο και ευρύτερα, ως υπεργλωσσικού φαινομένου.

Κατά την έννοια αυτή, στην πλειονότητα των περιπτώσεων σύγχρονης ένταξής τους στις εγκύκλιες σπουδές προγραμμάτων μεταφραστικών σπουδών, οι CTS, με απαρχή το (M. Baker 1993), εστιάζουν (α) στην πρόταξη των Σωμάτων Κειμένων ως μεταφραστικών βοηθημάτων (κατά Holmes 1972/1988), (β) στην αξιοποίηση των συστηματικών κειμενικών συλλογών ως πηγών άντλησης μαθησιακών δραστηριοτήτων και γνώσης σχετικά με τη λειτουργία της γλώσσας, γενικής και ειδικής, και (γ) στην προσέγγιση της διδακτικής της Μετάφρασης και της διδακτικής των γλωσσών, ως ενιαίου συνόλου, με κοινούς στόχους και μεθόδους στο παιδαγωγικό περιβάλλον εξέτασής τους (Bernardini 2004).

Το γνωστικό αντικείμενο, αυτό καθαυτό ή ως ενότητα ευρύτερων θεματικών μονάδων, έχει ενταχθεί σχετικά πρόσφατα στις μεταφραστικές σπουδές, κυρίως του αγγλοσαξονικού ακαδημαϊκού χώρου, και κατά κανόνα επιδιώκει να ισορροπήσει μεταξύ εφαρμοσμένης και θεωρητικής οπτικής (πβ. Barlow 2011), καθώς και να διαδράσει, κατά τρόπο επιστημονικά και εκπαιδευτικά παραγωγικό, με το μείζον γνωστικό αντικείμενο της ακαδημαϊκής μονάδας (Τομέα, Τμήματος, Σχολής, κ.ο.κ.) στην οποία εντάσσεται. Κατά τούτο, αποτελεί ένα ταχύτατα εξελισσόμενο γνωστικό αντικείμενο, σε μεγάλο βαθμό καθοδηγούμενο από τα εμπειρικά ερευνητικά δεδομένα, και σε συνεχή διάδραση με τη μεταφραστική θεωρία και πράξη. Στον ελληνικό ακαδημαϊκό χώρο, το γνωστικό αντικείμενο, per se, προσφέρεται για πρώτη φορά σε εγκύκλιες πανεπιστημιακές σπουδές. Τέλος, επιδιώκει την αξιοποίηση στο ζεύγος γλωσσών Ελληνικής-Τουρκικής, μεθοδολογιών και προσεγγίσεων της διαγλωσσικής ανάλυσης μέσα από (μονογλωσσικά και πολυγλωσσικά) Σώματα Κειμένων που έχουν παγιωθεί ήδη για συνηθέστερα χρησιμοποιούμενες φυσικές γλώσσες (κυρίως, την Αγγλική και τη Γαλλική) και αντιστοίχως για τα ζεύγη τους με την Ελληνική (και στις δύο κατευθύνσεις), τόσο στη γενική, όσο και στην ειδική επικοινωνία. Η αξιοποίηση αυτή, συν τω χρόνω, επιδιώκει την ανάπτυξη εξειδικευμένων γλωσσικών πόρων, δυνάμενων να χρησιμοποιηθούν από τους φοιτητές και το διδακτικό προσωπικό του Τμήματος και να υποστηρίξουν την επιστημονική έρευνα στο οικείο, ή σε όμορα με αυτό πεδία όσο και ασφαλώς, στις καλούμενες «περιοχικές σπουδές» (area studies) (βλπ. σχετικά: www2.surrey.ac.uk/postgraduate/research/fahs/translation/ - 2.7.2011),

3. Ανάπτυξη του μαθήματος σε θεματικές ενότητες και διδασκαλία του

Η προσέγγισή μας εστιάζει προοδευτικά στην κριτική ανάπτυξη θεωρητικών και πρακτικών γνώσεων στα εξής ειδικότερα πεδία ενδιαφέροντος:

1. Γενική στόχευση και τυπολογία Σωμάτων Κειμένων.

2. Αντιπροσωπευτικότητα, σχεδιασμός και δειγματοληψία Σωμάτων Κειμένων.

3. Μεθοδολογία μελέτης της χρήσης και των ποικιλιών της γλώσσας μέσα από Σώματα Κειμένων.

4. Ανάλυση Σωμάτων Κειμένων και Ανάκτηση κειμενικής πληροφορίας και συναφή υπολογιστικά εργαλεία: Κατάλογοι συχνοτήτων λεξιλογίου, KWIC, παραθέσεις,, συμφραστικοί πίνακες, επισημείωση ΣΚ.

5. Φαινόμενα (νόρμες, καθολικά, διεργασίες...) της μεταφραστικής διαγλωσσικής επικοινωνίας προς διερεύνηση. Παράλληλα και Συγκρίσιμα Σώματα Κειμένων.

6. Σώματα Κειμένων και Περιγραφική θεώρηση της μετάφρασης.

7. Σχεδίαση και Κατασκευή Υπό Παρακολούθηση Σώματος Μεταφρασμένων Κειμένων (monitor corpus) σε ειδικότερα πεδία θεματικής εστίασης του Τμήματος Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.

8. Συστημική Λειτουργική Γραμματική (Halliday & Matthiessen 2004), Μεταφραστικές Σπουδές και Σώματα Κειμένων υπό το πρίσμα της Κοινωνιογλωσσολογικής Ανάλυσης (P. Baker 2010, Toury 1995, Kress 2010, Σαριδάκης 2010, Hatim & Munday 2004).

9. Ειδικότερες εφαρμογές της Γλωσσολογίας Σωμάτων Κειμένων συναφείς με τη Μετάφραση: Ορολογία και Λεξικογραφία, Ανάλυση Λόγου, Υπολογιστικώς Υποβοηθούμενη Μετάφραση (CAT).

10. Βασικές αρχές προγραμματισμού και στατιστικής ανάλυσης για εφαρμογές ΓΣΚ (Perl, Java, R).

 

Στον δεύτερο αυτό κύκλο του μαθήματος, η έμφαση δίδεται στις ενότητες 7-10, που έχουν περισσότερο εφαρμοσμένο χαρακτήρα, καθώς οι ενότητες 1-6 αναπτύσσονται στον πρώτο κύκλο του μαθήματος (Επεξεργασία Σωμάτων Κειμένων και Μετάφραση Ι). Η διδασκαλία και η άσκηση των φοιτητών περιλαμβάνει τόσο θεωρητικές παραδόσεις, όσο και εργαστηριακή έρευνα

4. Τρόπος εξέτασης του μαθήματος

Η εξέταση στο μάθημα γίνεται μέσω υποχρεωτικών απαλλακτικών εργασιών. Αναλόγως του βαθμού δυσκολίας τους, οι εργασίες μπορεί να είναι ατομικές ή ομαδικές. Μέσω των απαλλακτικών εργασιών επιδιώκεται η σύνθεση, κατά ακαδημαϊκό έτος, ενός ικανού corpus θεωρητικών και πρακτικών γνώσεων στο οικείο πεδίο, καθώς και η σταδιακή μύηση των φοιτητών στις τεχνικές ανάπτυξης και υπό μεταφραστικό πρίσμα αξιοποίησης Σωμάτων Κειμένων. Η κατ' έτος σύνθεση των θεμάτων των εργασιών στοχεύει στην κατά το δυνατόν εξαντλητική προσέγγιση συγκεκριμένων υποπεδίων μελέτης.

Όλες οι εργασίες, τόσο θεωρητικού προβληματισμού όσο και εφαρμοσμένες, παρουσιάζονται υποχρεωτικά μετά από την κατάθεσή τους σε ad hoc εργαστήριο (workshop) που διοργανώνεται για το σκοπό αυτό στο τέλος του εξαμήνου και δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του μαθήματος.

5. Βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος

Η αξιολόγηση της εκπαιδευτικής λειτουργίας (διδακτικής, ερευνητικής) ακολουθεί τις βασικές κατευθύνσεις και τη μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης του Τμήματος.

6. Βασική και Ενδεικτική Βιβλιογραφία του Μαθήματος

Βασική βιβλιογραφία

Σαριδάκης, Ι. (2010). Σώματα Κειμένων και Μετάφραση. Θεωρία και Εφαρμογές. Αθήνα: Παπαζήσης (διανεμόμενο σύγγραμμα).

- Μικρός, Γ. (2009). Η ποσοτική ανάλυση της κοινωνιογλωσσολογικής ποικιλίας. Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Μεταίχμιο [κωδικός: 24121]

Εναλλακτικό:

- Σαριδάκης, Ι.Ε. (2011). Ειδική Μετάφραση και Μεταφραστική Τεχνολογία. Αθήνα: Παπαζήσης [κωδικός: 12867819]

Biber, D., Conrad, S., Reppen, R. (1998). Corpus Linguistics. Investigating Language Structure and Use. Cambridge: CUP.

Hunston S., (2002/2008). Corpora in Applied Linguistics. Cambridge: CUP.

Kennedy, G. (1998). An Introduction to Corpus Linguistics. London: Longman.

Olohan, M. (2004). Introducing Corpora in Translation Studies. London: Routledge.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Baker, M. (1993). Corpus Linguistics and Translation Studies. Implications and Applications. Baker, M., Francis, G., Tognini-Bonelli, E. (eds). Text and Technology. In Honour of John Sinclair. Amsterdam: John Benjamins.

Baker, M. (2011). In Other Words. A Coursebook on Translation. 2e. London: Routledge.

Baker, P. (2010). Sociolinguistics and Corpus Linguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Barlow, M. (2011). Corpus linguistics and theoretical linguistics. International Journal of Corpus Linguistics. 16:1 (2011), 3-44.

Bernardini, S. (2004). Corpus-aided language pedagogy for translator education. Malmkjær, K. (ed). Translation in Undergraduate Degree Programmes. Amsterdam: John Benjamins, 97-111.

Catford, J.C. (1965). A Linguistic Theory of Translation. An Essay in Applied Linguistics. London: OUP.

Even-Zohar, I. (1990). Polysystem Studies. Tel Aviv: The Porter Institute for Poetics and Semiotics.

Gerbig A., Mason, O. (eds) (2008). Language, People, Numbers. Corpus Linguistics and Society. Amsterdam: Rodopi.

Gries, S. Th. (2009). Statistics for Linguistics with R. A Practical Introduction. Berlin: De Gruyter Mouton.

Halliday, M.A.K., Matthiessen, C. (2004). An Introduction to Functional Grammar. London: Hodder Education.

Hammond. M. (2002). Programming for Linguists: Java for Language Researchers. Oxford: Blackwell.

Hammond. M. (2003). Programming for Linguists: Perl for Language Researchers. Oxford: Blackwell.

Hatim, B. (2001). Teaching and Researching Translation. London: Longman.

Hatim, B., Mason, I. (1990). Discourse and the Translator. London: Longman.

Hatim, B., Munday, J. (2004). An Advanced Resource Book. London: Routledge.

Holmes, J. (1975/1988). The Name and Nature of Translation Studies. Idem., Translated! Papers

on Literary Translation and Translation Studies, Amsterdam: Rodopi.

Kress, G. (2010). Multimodality. A Social Semiotic Approach to Contemporary Communication,

Abingdon, Oxon: Routledge.

Mason, O. (2000). Programming for Corpus Linguistics. How to Do Text Analysis with Java. Edinburgh: Edinburgh University Press.

McEnery, T., Wilson, A. (2001). Corpus Linguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Oakes, M. (1998). Statistics for Corpus Linguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Pym, A., Shlesinger, M., Simeoni, D. (eds) (2008). Beyond Descriptive Translation Studies. Amsterdam: John Benjamins.

Pym, A. (2010). Exploring Translation Theories, London: Routledge, 2010.

Sinclair, J. (1991). Corpus, Concordance, Collocation. Oxford: OUP.

Sinclair, J. (2004). Trust the Text. Language, Corpus and Discourse. London: Routledge.

Stubbs, M. (1996). Text and Corpus Analysis. Oxford: Blackwell.

Toury, G. (1995). Descriptive Translation Studies and Beyond. Amsterdam: John Benjamins.

Wolf, M., Fukari, A. (eds). Constructing a Sociology of Translation. Amsterdam: John Benjamins.

Young, S. Bloothooft, G. (1997). Corpus-based Methods in Language and Speech Processing. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.

7. Οι εργαστηριακές και λοιπές υποστηρικτικές υποδομές που απαιτούνται στο πλαίσιο του μαθήματος

Το μάθημα αξιοποιεί, σε υψηλό βαθμό τις εργαστηριακές υποστηρικτικές υποδομές του Τμήματος, τόσο στο πλαίσιο της εφαρμοσμένης διδασκαλίας και της άσκησης των φοιτητών, όσο και για την ανάπτυξη των γλωσσικών και ερευνητικών πόρων που περιγράφονται ανωτέρω. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αξιοποίηση υπολογιστικών εφαρμογών ελεύθερου λογισμικού/λογισμικού ανοικτού κώδικα.

8. Συμπληρωματικές εκπαιδευτικές και ακαδημαϊκές δραστηριότητες στο πλαίσιο του μαθήματος

Εκτιμάται ότι η συν τω χρόνω ανάπτυξη ικανούς γνωσικής βάσης, όσο και γλωσσικών πόρων στο πλαίσιο της εφαρμοσμένης έρευνας που επιδιώκεται στο συγκεκριμένο αντικείμενο, θα επιτρέψει οριζόντιες συνέργειες, τόσο με άλλα γνωστικά αντικείμενα και επιστημονικές δραστηριότητες του Τμήματος, όσο και με κέντρα, πανεπιστημιακά και ερευνητικά, της Ελλάδας και του εξωτερικού που αναπτύσσουν ερευνητική και επιστημονική δραστηριότητα σε συναφή πεδία.