Ελληνικά » 70079 Ζητήματα κοινωνικού φύλου στη σύγχρονη Τουρκία

70079 Ζητήματα κοινωνικού φύλου στη σύγχρονη Τουρκία

 

Κυριάκος Ν. Πατραγάς

3 ώρες εβδομαδιαίως

 

Γενικό περίγραμμα –στόχοι μαθήματος

Η διάσταση του κοινωνικού φύλου υπήρξε καίριας σημασίας στο πλαίσιο, τόσο του οθωμανικού και τουρκικού εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος, όσο και του πολιτικού Ισλάμ. Στις κρίσιμες περιόδους της ύστερης οθωμανικής αυτοκρατορίας και της σύγχρονης Τουρκίας, σε περιόδους, όπου η σχέση μεταξύ κράτους και ατόμου, καθώς και η ίδια η έννοια του πολιτικού σώματος, επανεξετάζονται, οι έμφυλες σχέσεις τίθενται επίσης υπό αναδιαπραγμάτευση. Στο συγκεκριμένο μάθημα διερευνάται η σχέση μεταξύ κοινωνικού φύλου και πολιτικού υποκειμένου στις διάφορες στιγμές της ύστερης οθωμανικής και της τουρκικής ιστορίας, από το Τανζιμάτ μέχρι την εμφάνιση του πολιτικού Ισλάμ και την άνοδο του ΑΚΡ στην εξουσία. Στο πλαίσιο αυτό διερευνώνται οι έμφυλες κοινωνικές διεκδικήσεις στο χρονικό αυτό φάσμα. Εξετάζονται επίσης επιμέρους πτυχές της αντίληψης της τουρκικής κοινωνίας για την έμφυλη διαφορά, όπως αυτή εκφράζεται στο πεδίο της οικογένειας, των εργασιακών σχέσεων στον αστικό και αγροτικό χώρο κλπ.

Εξετάζεται πρωτογενές υλικό -ιστορικές πηγές ή υλικό που αφορά την τουρκική επικαιρότητα- ενώ τα ζητήματα που ανακύπτουν από αυτό εντάσσονται στο ευρύτερο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο και στο σχετικό θεωρητικό προβληματισμό, με τη βοήθεια της βιβλιογραφίας. Το μάθημα διεξάγεται υπό μορφή διαλόγου βάσει του πρωτογενούς υλικού και της βιβλιογραφίας που αναρτώνται στην ηλεκτρονική τάξη.

 

Έτσι επιδιώκεται:

  • Να εμβαθύνουν οι φοιτητές στην έννοια του κοινωνικού φύλου ως έννοια που διαπερνά όλες τις πτυχές του κοινωνικού βίου.

  • Να κατανοήσουν τον πολιτικό χαρακτήρα του στην τουρκική ιστορία.

  • Να αποκτήσουν αντίληψη για το αν και κατά πόσο το εκσυγχρονιστικό πρόταγμα ως προς τις έμφυλες σχέσεις βρήκε και εξακολουθεί να βρίσκει απήχηση στο σύνολο της τουρκικής κοινωνίας.

Όλα αυτά, βεβαίως, συνδέονται με τον παράλληλο στόχο της εξοικείωσης των φοιτητών με την μελέτη και επεξεργασία πρωτογενών πηγών.

 

Η τρέχουσα υποδειγματική δομή (state-of-the-art) του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής

Tο μάθημα αυτό διδάσκεται, σε μεταπτυχιακό όμως επίπεδο, σε πανεπιστημιακά τμήματα της Τουρκίας, όπως το Atatürk Institute for Modern Turkish History του Boğaziçi Üniversitesi, το Faculty of Arts & Social Sciences του Sabanci Üniversitesi ή το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Middle Eastern Technical
University της Άγκυρας (με αναφορά, εδώ, στο σύνολο του Ισλαμικού κόσμου). Παραπλήσιο μάθημα, με αναφορά επίσης στο σύνολο των ισλαμικών κοινωνιών, σε προπτυχιακό επίπεδο, διδάσκεται σε τμήματα όπως το Near Eastern Studies Department του Πανεπιστημίου Princeton (τίτλος: Women and Gender in Islamic Societies), το αντίστοιχο τμήμα του Πανεπιστημίου Cornell (τίτλος: Gender and the Early Modern Middle East) ή το MIT (τίτλος: Women in Middle East Studies: Between Literature and Ethnography) . Ανάλογα μαθήματα, που αναφέρονται όμως στο σύνολο των ασιατικών και αφρικανικών κοινωνιών, διδάσκονται, σε μεταπτυχιακό επίπεδο, στο Center for Gender Studies του SOAS του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και στο Center of Gender and Religious Research στο ίδιο πανεπιστήμιο. Με αναφορά στο γενικότερο πλαίσιο του Ισλάμ διδάσκεται σχετικό μάθημα και στο Leiden University (τίτλος: Piety, Modernity and Gender in Islam: Anthropological Perspectives). Συναφές μάθημα, με αναφορά όμως στο γυναικείο φύλο, προσφέρεται και από τον τομέα Τουρκολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, όπως προκύπτει από τον οδηγό προπτυχιακών σπουδών του τμήματος.

 

Θεματικές ενότητες


  1. Εισαγωγή: η έννοια του κοινωνικού φύλου.

  2. Έμφυλες σχέσεις από το Τανζιμάτ στο Νεοτουρκικό κίνημα: εκπαίδευση, εργασία, οικογένεια και πολιτική. Λόγοι και πρακτικές.

  3. Έμφυλες κοινωνικές διεκδικήσεις από το 1908 ως το 1923.

  4. Φεμινιστικό κίνημα, κρατική καταστολή και έμφυλα πρότυπα κατά τη μονοκομματική περίοδο.

  5. Οι έμφυλες διαστάσεις του εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος.

  6. Φύλο και αγορά εργασίας στην Τουρκία.

  7. Η οικογένεια και οι έμφυλες σημασιοδοτήσεις της.

  8. Φύλο και εκπαίδευση στην Τουρκία.

  9. Έμφυλες ταυτότητες και μετασχηματισμοί του αγροτικού χώρου.

  10. Οι έμφυλες διαστάσεις της πολιτικής συμμετοχής και αντιπροσώπευσης.

  11. Το τουρκικό φεμινιστικό κίνημα της δεκαετίας του 1980 και οι επιδράσεις του.

  12. Κοινωνικό φύλο και πολιτικό Ισλάμ στην Τουρκία.

  13. Συζήτηση/ σύνοψη μεθοδολογικών ζητημάτων: παρουσίαση εργασιών.

 

Εξέταση

Οι φοιτητές αξιολογούνται με βάση τις τελικές εξετάσεις και την πρόοδο ή την εκπόνηση των γραπτών εργασιών. Η τελική βαθμολογία του μαθήματος προκύπτει κατά 70% από τις εξετάσεις και κατά 30% από τη γραπτή εργασία. Το θέμα της γραπτής εργασίας καθορίζεται με βάση τα ενδιαφέροντα των φοιτητών, σε συνεννόηση με τη διδάσκουσα. Ο στόχος της εργασίας εντάσσεται στους μαθησιακούς στόχους του μαθήματος: στην εξοικείωση των φοιτητών με τα παραπάνω ζητήματα, αλλά με και την μελέτη/ επεξεργασία τουρκικών πρωτογενών πηγών. Από τη διδάσκουσα προτείνονται πρωτογενείς πηγές, βιβλιογραφία και δικτυογραφία. Κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, οι φοιτητές επικοινωνούν με τη διδάσκουσα ηλεκτρονικά ή στις ώρες γραφείου για οποιοδήποτε σχετικό πρόβλημα. Περαιτέρω υποστήριξη αποτελεί η παρουσίαση των εργασιών στο τελευταίο μάθημα, με τις παρατηρήσεις που οι φοιτητές λαμβάνουν από τη διδάσκουσα και τους συμφοιτητές τους.

 

Εσωτερική αξιολόγηση του μαθήματος

Ακολουθείται η βασική διαδικασία αξιολόγησης του Τμήματος σύμφωνα με τα μοντέλα της ΑΔΙΠ (ερωτηματολόγια προς τους φοιτητές).

Διανεμόμενο σύγγραμμα

Έφη Κάννερ, Έμφυλες κοινωνικές διεκδικήσεις από την Οθωμανική αυτοκρατορία στην Ελλάδα και την Τουρκία. Ο κόσμος μιας Ελληνίδας χριστιανής δασκάλας, Παπαζήσης, Αθήνα 2011.

Βασική βιβλιογραφία

Keyder, Çağlar – Φραγκουδάκη, Άννα (επιμ.), Ελλάδα και Τουρκία. Πορείες εκσυγχρονισμού. Οι αμφίσημες σχέσεις τους με την Ευρώπη, 1850-1950, μτφρ., Κώστας Κουρεμένος, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2008.

Κάννερ, Έφη, Έμφυλες κοινωνικές διεκδικήσεις από την Οθωμανική αυτοκρατορία στην Ελλάδα και την Τουρκία. Ο κόσμος μιας Ελληνίδας χριστιανής δασκάλας, Παπαζήσης, Αθήνα 2011.

Τσιμπιρίδου, Φωτεινή (επιμ.), Μουσουλμάνες της Ανατολής. Αναπαραστάσεις, πολιτισμικές σημασίες και πολιτικές, Εκδ. Κριτική, Αθήνα 2006.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Ελληνόγλωσση

Keyder, Çağlar – Φραγκουδάκη, Άννα (επιμ.), Ελλάδα και Τουρκία. Πορείες εκσυγχρονισμού. Οι αμφίσημες σχέσεις τους με την Ευρώπη, 1850-1950, μτφρ., Κώστας Κουρεμένος, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2008.

Κάννερ, Έφη, Έμφυλες κοινωνικές διεκδικήσεις από την Οθωμανική αυτοκρατορία στην Ελλάδα και την Τουρκία. Ο κόσμος μιας Ελληνίδας χριστιανής δασκάλας, Παπαζήσης, Αθήνα 2011.

Shankland, David, Ισλάμ και κοινωνία στην Τουρκία, μτφρ. Κατερίνα Κιτίδη, επιμέλεια- πρόλογος Φωτεινή Τσιμπιρίδου, εκδ. Κριτική, Αθήνα 2003.

Τσιμπιρίδου, Φωτεινή (επιμ.), Μουσουλμάνες της Ανατολής. Αναπαραστάσεις, πολιτισμικές σημασίες και πολιτικές, Εκδ. Κριτική, Αθήνα 2006.

 

Ξενόγλωσση

Abu-Lughod, L., Remaking Women: Feminism and Modernity in the Middle East, Princeton University Press, Princeton NJ 1998.

Arat, Yesim, “The Project of Modernity and Women in Turkey”, στο Sibel Bozdoğan, Reşat Kasaba (ed.), Rethinking Modernity and National Identity in Turkey, University of Washington Press, Seattle, WA and London 1997.

Arat, Zehra F. (επιμ.), Deconstructing Images of “the Turkish Woman”, Pelgrave, Νέα Υόρκη 1999.

Çağlayan, Handan, Analar, Yoldaşlar, Tanrıçalar. Kürt Hareketinde Kadınlar ve Kadin Kimliğinin Oluşumu [Μητέρες, συντρόφισσες, θεές. Οι γυναίκες στο κουρδικό κίνημα και η δημιουργία της γυναικείας ταυτότητας], Iletişim Yayınları, Istanbul 2007.

Çakır Serpil, Osmanlı Kadın Hareketi [Οθωμανικό γυναικείο κίνημα], Metis Yayınları, Istanbul 1993.

Chaterjee, Partha, The Nation and its Fragments. Colonial and Post-Colonial Histories, Princeton University Press, New Jersey 1993.

Demirdirek, Aynur, Osmanlı Kadınlarının Hayat Hakkı Arayaşının Bir Hikayesi [Μια αφήγηση για τις Οθωμανές γυναίκες που διεκδικούσαν τα δικαιώματά τους στη ζωή], Imge Kitabevi, Άγκυρα 1993.

Durudoğan, Hülya- Gökşen, Fatos- Yükseker, Deniz (ed.), Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Calışmaları. Eşitsizlikler Mücadeleler, Kazanımlar [Μελέτες για το κοινωνικό φύλο στην Τουρκία. Ανισότητες, αγώνες, κατακτήσεις], Koç Üniversitesi Yayınları, Istanbul 2010.

Göle Nilüfer, Modern Mahrem. Medeniyet ve Örtünme [Το σύγχρονο απόκρυφο. Πολιτισμός και γυναικεία κάλυψη], Metis Yayınları, Istanbul 1991.

Kandiyoti, Deniz- Saktanber, Ayşe (ed.), Fragments of Culture. The Everyday of Modern Turkey, I.B. Tauris, London-New York 2002.

Kandiyoti, Deniz, Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar. Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler [Παλλακίδες, αδελφές, συμπατριώτισες. Ταυτότητες και κοινωνικοί μετασχηματισμοί], Metis Yayınları, Istanbul 1997.

McClintock, Anne, Shohat Ella, Mufti, Aamir (ed.), Dangerous Liaisons: Gender, Nation and Post-Colonial Perspectives, University of Minnessota Press 1997.

Saktanber Ayşe, Living Islam: Women, Religion and Politicisation of Culture in Turkey, I.B. Tauris London 2007.

Yuval-Davis, Nira, Gender and Nation, Sage Publications, London/Thousand Oaks, 1997.

Zihnioğlu, Yaprak, Kadınsız Inkilap. Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Firkası, Kadın Birliği [Επανάσταση χωρίς γυναίκες. Η Νεζιχέ Μουχιντίν, το Λαϊκό Κόμμα Γυναικών και η Ένωση Γυναικών], Metis Yayınları, Istanbul 1993.

 

Συμπληρωματικές εκπαιδευτικές και ακαδημαϊκές δραστηριότητες

Προβολές power point.