Ελληνικά » 70118 Το Πολιτικό Ισλάμ στη Σύγχρονη Τουρκία (ΙΙ): Διανόηση και Κείμενα

70118: Το Πολιτικό Ισλάμ στη Σύγχρονη Τουρκία (ΙΙ): Διανόηση και Κείμενα

Κωνσταντίνος Γώγος

Λέκτορας

kgogos[at]turkmas.uoa[dot]gr

3 ώρες/εβδομάδα 

Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος

(συμφώνως προς το πνεύμα και την γενικότερη στόχευση της κατεύθυνσης στην οποίαν το μάθημα προσφέρεται).

Η ισλαμιστική διανόηση έχει παίξει πρωτεύοντα ρόλο στην ενίσχυση του ισλαμιστικού κινήματος και των ισλαμιστικών πολιτικών ιδεών και διακυβερνήσεων στον μουσουλμανικό κόσμο, ιδίως από το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα και εξής. Η Τουρκία αποτελεί σημαντική περίπτωση για την μελέτη και κατανόηση του έργου και του ρόλου των ισλαμιστών συγγραφέων και διανοουμένων.

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η μελέτη αντιπροσωπευτικών έργων και ιδεών ορισμένων εκ των κορυφαίων σύγχρονων ισλαμιστών διανοουμένων στην Τουρκία.  Το μάθημα εστιάζει αρχικά στο ιστορικό (κοινωνικό, πολιτικό, ιδεολογικό) πλαίσιο της ανάδυσης των ισλαμιστών διανοουμένων στις πρώτες δεκαετίες της Τουρκικής Δημοκρατίας, και κατόπιν στις επόμενες δεκαετίες. Δίνεται έμφαση στην κατάδειξη και κατανόηση του ρόλου αυτών των διανοουμένων και της συμβολής τους στην σφυρηλάτηση της σύγχρονης τουρκικής ισλαμικής ταυτότητας. Επίσης το μάθημα μελετά τον ρόλο των περιοδικών και εκδόσεων ισλαμιστικού περιεχομένου στην διάδοση ισλαμιστικών μηνυμάτων, αντιλήψεων και θέσεων.

Κεντρικός άξονας του μαθήματος είναι η μελέτη των ιδεών και απόψεων που έχουν εκφράσει σημαντικοί και αντιπροσωπευτικοί Τούρκοι ισλαμιστές διανοούμενοι και συγγραφείς (Κισακιουρέκ, Ντιλιπάκ, Μπουλάτς, καθώς και Νταβούτογλου, Ακντογάν κ.ά.), οι οποίες έχουν βρει μεγάλη απήχηση στην Τουρκία. Σημαντικό στοιχείο του μαθήματος είναι η γνώση και μελέτη (στο τουρκικό πρωτότυπο ή σε μετάφραση) χαρακτηριστικών κειμένων και χωρίων από τα γραπτά των υπό μελέτη συγγραφέων. Δεν παραλείπονται η σύγκριση και οι συσχετισμοί με το έργο και τις ιδέες σημαντικών ισλαμιστών συγγραφέων από τον μουσουλμανικό κόσμο του 20ού αιώνα, κάτι που στοχεύει στην ανάπτυξη και ενίσχυση της κριτικής και συγκριτικής σκέψης των φοιτητών.

Στο μάθημα δίδεται σημασία στη μελέτη και συζήτηση της παραγωγής και των τάσεων της σχετικής τουρκικής και διεθνούς βιβλιογραφίας. Η διδασκαλία γίνεται με τη μορφή διαλέξεων.  

Ανάπτυξη του περιεχομένου του μαθήματος σε θεματικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν τις 13 παραδόσεις του εξαμήνου.

1.  Εισαγωγή στο μάθημα (περιεχόμενο, θεματολογία, μεθοδολογία, βιβλιογραφία)

2.  Ορισμοί και ερμηνευτικές προσεγγίσεις:  ‘διανοούμενος’, ‘ισλαμιστής διανοούμενος’, ‘μουσουλμάνος διανοούμενος’. A)  Απόψεις και θεωρήσεις δυτικών μελετητών

3.  Ορισμοί και ερμηνευτικές προσεγγίσεις: ‘διανοούμενος’, ‘ισλαμιστής διανοούμενος’, ‘μουσουλμάνος διανοούμενος’. B) Απόψεις και θεωρήσεις μελετητών από τον μουσουλμανικό κόσμο.

4. Ισλαμιστές συγγραφείς και διανοούμενοι στη σύγχρονη Μέση Ανατολή: σημαντικοί εκπρόσωποι και ιδέες.

5. Ισλαμιστές συγγραφείς και διανοούμενοι στη σύγχρονη Τουρκία: ιστορικό πλαίσιο, σημαντικοί εκπρόσωποι και ιδέες.

6.  Oι εκδόσεις ισλαμιστικού περιεχομένου στην Τουρκία

7.  Η τουρκική ισλαμιστική διανόηση και το «πολιτιστικό κεφάλαιό» της   

8.  Το έργο και οι ιδέες του Νετζίπ Φαζίλ Κισακιουρέκ.

9.  Το έργο και οι ιδέες του Αμπντουρραχμάν Ντιλιπάκ.

10. Το έργο και οι ιδέες του Αλί Μπουλάτς

11. Το έργο και οι ιδέες του Αχμέτ Νταβούτογλου.

12. Το έργο και οι ιδέες του Γιαλτσίν Ακντογάν.

13. Συμπεράσματα / Παρατηρήσεις  

Τρόπος εξέτασης του μαθήματος

Α) Εξέταση γραπτή (ή προφορική), με συντελεστή βαθμολογίας 100%, ή

Β) Συνδυασμός τελικής γραπτής (ή προφορικής) εξέτασης με συντελεστή βαθμολογίας 75% και γραπτής βοηθητικής εργασίας 3000 - 4000 λέξεων με συντελεστή βαθμολογίας 25%.

Η κατάθεση των γραπτών εργασιών, λαμβάνεται υπ’ όψιν στη στρογγυλοποίηση της τελικής βαθμολογίας του φοιτητή (το ηλεκτρονικό σύστημα καταγραφής του ΕΚΠΑ δεν δέχεται πεδία με δεκαδική βαθμολογία). Η κάθε γραπτή βοηθητική εργασία είναι ατομική. Οι εργασίες πρέπει να κατατίθενται ολοκληρωμένες μέχρι την ημέρα των εξετάσεων του μαθήματος (στην περίοδο των εξετάσεων του Χειμερινού Εξαμήνου). Η ακριβής ημερομηνία κατάθεσης της εργασίας του φοιτητή πιστοποιείται από την κατάθεσή της στο e-class ή στην ηλεκτρονική διεύθυνση του διδάσκοντος καθηγητού.

Ακολουθούμενη βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος.

Ακολουθούνται τα υποδειχθέντα πρότυπα της ΑΔΙΠ με ερωτηματολόγια συμπληρούμενα ανωνύμως από τους φοιτητές.

Σύγγραμμα μαθήματος

Ιωάννης Μάζης, Γεωγραφία του ισλαμιστικού κινήματος στη Μέση Ανατολή, (3η έκδοση, Αθήνα 2012).

Κωδικός βιβλίου στον “Εύδοξο” 33156213

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

*Ακολουθεί βιβλιογραφία επιπρόσθετη της βιβλιογραφίας του μαθήματος 70117

 Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία

Γώγος, Κωνσταντίνος Χ.,  «Η τουρκική ισλαμιστική διανόηση και το ισλαμιστικό κίνημα: Η θεώρηση του Αλί Μπουλάτς», στο Γ. Σαλακίδης (εκδοτική επιμέλ.), Τουρκολογικά: Τιμητικός τόμος για τον Αναστάσιο Κ. Ιορδάνογλου, Εκδ. Αντ. Σταμούλης, Θεσσαλονίκη 2011, σελ. 423-436.

Γώγος, Κωνσταντίνος, “Η σύγχρονη ισλαμική διανόηση και η άνοδος του πολιτικού Ισλάμ στην Τουρκία”, ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, τεύχος 9, Μάιος-Αύγουστος 2006, σελ. 95-105.

Γώγος, Κωνσταντίνος, “Το πολιτικό Ισλάμ στη Μέση Ανατολή: Μια ιστορία αποτυχίας ή επιτυχίας;”, στον Τόμο Πρακτικών του Διεθνούς Συνεδρίου με θέμα “Οι εξεγέρσεις στον Αραβο-Μουσουλμανικό κόσμο: Ζητήματα Ειρήνης και Σταθερότητας στη Μεσόγειο”,  Αθήνα 10-12 Δεκεμβρίου 2012, Τμήμα Τουρκικών Σπουδών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών, ΕΚΠΑ, Εκδ. Λειμών, Αθήνα 2013, σελ. 57- 69.

Kalın,  İbrahim, Ισλάμ και Δύση, (Μετάφραση Μ. Βερβερίδου),  Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2012

Μάζης, Ιωάννης, Νταβούτογλου και Γεωπολιτική, Εκδ. Ηρόδοτος, Αθήνα 2012

Νταβούτογλου, Αχμέτ, Το στρατηγικό βάθος: Η διεθνής θέση της Τουρκίας, Εκδ. Ποιότητα, Αθήνα 2010

Davutoğlu, Αhmet, Εναλλακτικές κοσμοθεωρίες, Εκδ. Ποιότητα, Αθήνα 2011

Said, Edward, Διανοούμενοι και εξουσία, Εκδ. Scripta, Αθήνα 1999 (2η εκδ.).

Σελλά, Ελένη/Μάρω Μαυροπούλου/Κωνσταντίνος Γώγος, “Η Αραβική άνοιξη στον ελληνικό και τον τουρκικό Τύπο”, στον Τόμο Πρακτικών του Διεθνούς Συνεδρίου με θέμα “Οι εξεγέρσεις στον Αραβο-Μουσουλμανικό κόσμο: Ζητήματα Ειρήνης και Σταθερότητας στη Μεσόγειo, Αθήνα 10-12 Δεκεμβρίου 2012, Τμήμα Τουρκικών Σπουδών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών, ΕΚΠΑ, Εκδ. Λειμών, Αθήνα 2013, σελ. 375-399.

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία

Abadan-Unat, Nermin, «Ideologische Strömungen in der Türkei in den 90er Jahren», dosteuropa Mitteilungen, 1997/Νr. 4 (37. Jahrgang), 291-300

Akdoğan, Yalçın, Siyasal Islam: Refah Partisi'nin anatomisi, İstanbul 2000

Akdoğan, Yalçın, AK Parti ve Muhafazakar Demokrasi, İstanbul 2004

Aktay, Yasin (εκδ.), İslamcılık, (Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Cilt 6), İstanbul 2004

Akhavi, Shahrough, The Middle East: The Politics of the Sacred and Secular, London 2009

Benzine, Rachid, Les nouveaux penseurs de l’ Islam, Paris 2004

Black, A., History of Islamic Political Thought, Edinburgh 2001

Bulaç, Ali, Çağdaş Kavramlar ve Düzenler, İstanbul 2007

Dilipak, Abdurrahman, Sorular Sorunlar ve Cavaplar 1, İstanbul 1995

Enayat, Hamid, Modern Islamic Political Thought, (2nd edn.) London 2005

Euben, Roxanne L. and Muhammad Qasim Zaman (eds.), Princeton Readings in Islamist Thought: Texts and Contexts from al-Banna to Bin Laden, Princeton 2009

Euben, Roxanne L., Enemy in the Mirror: Islamic Fundamentalism and the Limits of Modern Rationalism: A Work of Comparative Political Theory, Princeton 1999.

Feldman, Noah, The Fall and Rise of the Islamic State, Princeton, Princetoν 2008

Gogos, Konstantinos, “Turkish and Muslim minorities in A. Davutoğlu’s geopolitical thought”, CIVITAS GENTIUM, Athens, vol. 3, no 1 (2013), σελ. 133-141.

Ismail, Salwa, Rethinking Islamist Politics: Culture, the State and Islamism, London 2006

Kentel, Ferhat, “1990’ların İslami Düşünce Dergileri ve Yeni Müslüman İntelektüeller”, σε Yasin Aktay (εκδ.), İslamcılık (Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Cilt 6), İstanbul 2004, 721-81.

Mazis, Ioannis Th., “Theoretical perception of Geopolitics in Davutoglu’s work: A critical presentation”, CIVITAS GENTIUM, Athens, vol. 3, no 1 (2013), σελ. 9-50.

Mazis, Ioannis Th., “Les conditions juridiques de la proclamation du Gehad. Le pouvoir absolu du Caliphe”, in Ioannis Th. Mazis, Dissertationes Academicae Geopoliticae, Geocultures / Papazisis editions, Athènes 2015, p. 1033-1042.

Μeeker, Michael E., «The New Muslim Intellectuals in the Republic of Turkey», σε Richard Tapper (ed.), Islam in Modern Turkey: Religion, Politics and Literature in a Secular State, London 1991, 189-219.

Okay, M. Orhan, Necip Fazıl Kısakürek, İstanbul 2006

Rahnema, Ali, Pioneers of Islamic Revival, London 2005

Shils, Edward, The Intellectuals and the Powers and Other Essays, The University of Chicago Press, 1972

Tapper, Richard (ed.), Islam in Modern Turkey: Religion, Politics and Literature in a Secular State, London 1991

The Columbia World Dictionary of Islamism, [Roy, Olivier/Antoine Sfeir (eds.)] New York 2007

Volpi, Frédéric (ed)., Political Islam: A Critical Reader, London 2011

Watt, W.M., Islamic Political Thought, Edinburgh 1968