Ελληνικά » Διδασκόμενη Ύλη Μαθημάτων » 70002 Εισαγωγή στη Γενική Γλωσσολογία Ι

70002 Εισαγωγή στη Γενική Γλωσσολογία Ι

 

Ελένη Σελλά

Καθηγήτρια

elesella[at]turkmas.uoa[dot]gr

Σύνολο ωρών διδασκαλίας: 3 ώρες εβδομαδιαίως θεωρητικής διδασκαλίας

 

Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος σύμφωνα με το πνεύμα και τη γενικότερη στόχευση της κατεύθυνσης στην οποίαν το μάθημα προσφέρεται.

Το Μάθημα “Εισαγωγή στη Γενική Γλωσσολογία Ι” αποτελεί μάθημα κορμού του Προγράμματος Σπουδών του Τμήματος.

Στόχος μας είναι η εισαγωγή των φοιτητών μας στην επιστημονική μελέτη της Γλώσσας ως μέσου διακοινώνησης των εμπειριών του ανθρώπου, ως μέσου έκφρασης της κοσμοαντίληψής μιας γλωσσικής κοινότητας και ως μέσου μεταφοράς του πολιτισμού αυτής. Σκοπός μας είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές τις αρχές δόμησης των γλωσσών του κόσμου, μεταξύ των οποίων η Ελληνική και η Τουρκική. Δηλαδή, από τη μία πλευρά, να συνειδητοποιήσουν ότι όλες οι γλώσσες διέπονται από τις έννοιες του Συστήματος και της διπλής άρθρωσης του λόγου, καθώς και από την έννοια της Αξίας στη γλώσσα -των παραδειγματικών και συνταγματικών σχέσεων, και από την άλλη πλευρά, η διάκριση μεταξύ γλωσσικής και εξωγλωσσικής πραγματικότητας και μεταξύ Λόγου και Γλωσσών πιστεύουμε ότι θα τους εισαγάγει ανώδυνα στον κόσμο της γλωσσολογικής ανάλυσης καθώς θα τους βοηθήσει να εντοπίσουν ομοιότητες και διαφορές δομής μεταξύ των γλωσσών του κόσμου. Βασικές έννοιες της Γενικής Γλωσσολογίας όπως η έννοια του γλωσσικού σημείου και οι ιδιότητες αυτού, η έννοια της διαχρονίας και της συγχρονίας, του λόγου και της ομιλίας καθώς και οι έννοια των καθολικών του Λόγου και της διαφοράς μεταξύ λόγου και γλωσσών πιστεύουμε ότι, μαζί με μια εισαγωγή στην Τυπολογία των Γλωσσών θα βοηθήσει τους φοιτητές να εισαχθούν στον κόσμο της επιστημονικής μελέτης της γλώσσας διακρίνοντας αλλά και συσχετίζοντας τις γλώσσες από τον λόγο.

 

Τρέχουσα υποδειγματική δομή (state-of-the-art) του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής και οι πιθανές αποκλίσεις από αυτήν.

Κατόπιν σχετικής έρευνάς μας σε σύγχρονα πανεπιστημιακά τμήματα Τουρκικών Σπουδών της ημεδαπής και της αλλοδαπής (λ.χ. Τμήματα Τουρκικής Γλώσσας και Φιλολογίας των Πανεπιστημίων της Τουρκίας, Τμήμα Γλωσσών, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων Χωρών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ή Τμήμα Τουρκικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου), προκύπτει η ύπαρξη αντίστοιχου μαθήματος, με συναφές περιεχόμενο προς αυτό του συγκεκριμένου μαθήματος.

 

Ανάπτυξη του περιεχομένου του μαθήματος σε θεματικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν τις δεκατρείς (13) παραδόσεις ανά εξάμηνο, του μαθήματος.

1. Tί είναι Γλωσσολογία: Αντικείμενο, Μεθοδολογία, Κλάδοι της Γλωσσικής Επιστήμης

2. Ηλικία της Γλωσσολογίας, Νεότερη Γλωσσολογία: F. de Saussure

3. Η διπλή άρθρωση του λόγου: γραμμική μορφή και φωνητικός χαρακτήρας, η διπλή άρθρωση και η οικονομία του λόγου, κάθε γλώσσα έχει τη δική της άρθρωση, αριθμός των μονημάτων και των φωνημάτων,

4. Τί είναι γλώσσα; Οι λειτουργίες του λόγου

5. Γλώσσα και εξωγλωσσική πραγματικότητα: οι γλώσσες δεν αντιγράφουν την πραγματικότητα, κάθε γλώσσα είναι ένα πρίσμα, το αυθαίρετο των δομών, η γλώσσα δεν φυλακίζει τη νοοτροπία

6. Ο σημειακός χαρακτήρας της γλώσσας: Υφή του γλωσσικού σημείου

7. Ιδιότητες του γλωσσικού σημείου. Οι πλευρές του γλωσσικού σημείου

8. Η γλώσσα ως σύστημα σχέσεων: Η δομή της γλώσσας ως συστήματος, Χαρακτήρας των γλωσσικών σχέσεων, Συνταγματικές και παραδειγματικές σχέσεις

9. Η Θεωρία του Ferdinand de Saussure (επισκόπηση)

10. Γλώσσα: Λόγος – Ομιλία, Ομιλία και Ύφος. Συγχρονία και Διαχρονία στη Γλώσσα

11. Ο Λόγος και οι Γλώσσες: Η γλωσσική διαδικασία ως πράξη οργάνωσης ή ως πράξη αντανάκλασης της πραγματικότητας, τα Καθολικά (Universaux) του Λόγου κατά τον G. Mounin και η μεταβίβαση του μηνύματος από γλωσσική κοινότητα σε γλωσσική κοινότητα

12. Η Τυπολογία των γλωσσών: Κατάλογος των τυπολογικών χαρακτηριστικών, μη σημασιολογικά στοιχεία: τα φωνήματα, σημασιολογικά στοιχεία: τα μονήματα, σημασιογραμματικές κατηγορίες, συντακτική συμπεριφορά

13. Τυπολογικός χαρακτηρισμός και τυπολογικές ταξινομήσεις των γλωσσών. Η τουρκική γλώσσα.

 

 

Τρόπος εξέτασης του μαθήματος

Γραπτή εξέταση (100%) σε θέματα σχετικά με τις θεωρητικές παραδόσεις ή/και, κατ' επιλογήν προαιρετική εργασία (30% επί της συνολικής βαθμολογίας).

 

Όροι και Δομή Γραπτών Εργασιών

Οι εργασίες είναι ατομικές, η δε παρουσιάσή τους υποχρεωτική. Οι εργασίες πρέπει να κατατίθενται ολοκληρωμένες, το αργότερο, μέχρι την ημέρα των εξετάσεων του μαθήματος. Η ακριβής ημερομηνία κατάθεσης της εργασίας του φοιτητή πιστοποιείται από την κατάθεσή της στην ηλεκτρονική τάξη (e-class) της διδάσκουσας. Οι φοιτητές μας προβαίνουν σε θεωρητική ή/και πρακτική έρευνα και σχετική βιβλιογραφική αναζήτηση και χρήση. Η ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη άποψη του φοιτητή, συντεταγμένη κατά τα διδαχθέντα θεωρητικά και τυποτεχνικά πρότυπα αποτελεί και το βασικό μέτρο αξιολόγησης της εργασίας του φοιτητή.

Οι εργασίες είναι προαιρετικές, εύρους 3.000 έως 3.500 λέξεων σε σχετικά με τη διδακτέα ύλη ερευνητικά πεδία (βλ. κατωτέρω) και ποσοστό αξιολόγησης 30% επί της συνολικής βαθμολογίας

 

Οδηγίες για την εκπόνηση της Υποχρεωτικής Εργασίας

Στο μάθημα «Εισαγωγή στη Γενική Γλωσσολογία I» οι φοιτητές αξιολογούνται βάσει γραπτής (ή προφορικής) εξέτασης και προαιρετικής εργασίας (30%).

Οδηγίες για την εκπόνηση της Προαιρετικής εργασίας

 

Θέμα: Εργασία συνθετικής υφής.

Ελεύθερη πραγμάτευση υπό μορφή σύνθεσης ενός από τα θέματα που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της διδακτέας ύλης του μαθήματος. Το θέμα ορίζεται κατόπιν συνεννόησης με τη διδάσκουσα.

Έκταση της προαιρετικής εργασίας: εργασία 3.000 έως 3.500 λέξεων (10 έως 15 σελίδες, των 250 περίπου λέξεων η σελίδα, Γραμματοσειρά Times New Roman, μέγεθος γραμματοσειράς 12, διάστιχο 1,5.

Δομή της εργασίας

1. Πρόλογος

2. Εισαγωγή

- Στόχος και σκοποί της εργασίας (Υποθέσεις εργασίας)

- Υλικό εργασίας (corpus)

- Μεθοδολογία

3. Ανάπτυξη του θέματος της εργασίας

3α - θεωρητικό υπόβαθρο (επιμέρους συμπεράσματα)

3β - θέμα έρευνας (επιμέρους συμπεράσματα)

4. Γενικά Συμπεράσματα (σύνθεση εργασίας και συμπεράσματα)

5. Επίλογος

6. Βιβλιογραφία

7. Πίνακας Περιεχομένων (σελίδες)

(Παραπομπές αναφοράς (είτε εντός κειμένου, είτε σε υποσημείωση): πρέπει να υπάρχουν οπωσδήποτε !)

 

Ακολουθούμενη βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος.

Η αξιολόγηση της εκπαιδευτικής λειτουργίας (διδακτικής, ερευνητικής) ακολουθεί τις βασικές κατευθύνσεις και τη μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης του Τμήματος.

 

Βασική και η ενδεικτική βιβλιογραφία του μαθήματος καθώς και τα διανεμόμενα συγγράμματα.

 

Α. Βασική Βιβλιογραφία του Μαθήματος

Προτείνονται συγκεκριμένα συγγράμματα για το μάθημα, συνοδευόμενα από φάκελλο του μαθήματος αναρτημένο στην ηλεκτρονική τάξη (e-class), ο οποίος περιλαμβάνει Σημειώσεις της διδάσκουσας καθώς και άρθρα από άλλα εγχειρίδια, συλλογικούς τόμους ή πρακτικά συνεδρίων της ίδιας ή άλλων συγγραφέων. Το περιεχόμενο δε επικαιροποιείται ανάλογα με την εκάστοτε διαμορφούμενη ύλη και τα τρέχοντα επιστημονικά θέματα.

 

Προτείνονται τα κάτωθι εγχειρίδια (καθώς και Σημειώσεις)

Μπαμπινιώτης, Γ., Θεωρητική Γλωσσολογία, Αθήνα, 1980 Β' εκδ. 1998.

Mounin, G., Κλειδιά για τη Γλωσσολογία, μτφ. Αναστασιάδη - Συμεωνίδη, Α., Μορφ. Ιδρ. Eθν. Τραπέζης, Αθήνα, 1984.

 

Β. Ενδεικτική Βιβλιογραφία του Μαθήματος

Ελληνόγλωσση

CRYSTAL, D., The Cambridge Encyclopedia of Language, Cambridge Univ. Press, (1987), Cambridge, 1994.

ΚΛΑΙΡΗΣ, Χ., Θέματα Γενικής Γλωσσολογίας, μτφ. Φ-Καβουκόπουλος, Νεφέλη, Αθήνα, 1990.

CHOMSKY, N., Για τη φύση και τη γλώσσα, μτφ. Γ. Κοτζόγλου, επιμ. Χρ. Χαραλαμπάκης, Παπαδήμα, Αθήνα, 2004.

LYONS, J., Εισαγωγή στη Θεωρητική Γλωσσολογία, μτφ. Α. Αναστασιάδη- Συμεωνίδη, Ζ. Γαβριηλίδου, Α Ευθυμίου, Μεταίχμιο, Αθήνα, 2002.

MARTINET, Α.,Στοιχεία Γενικής Γλωσσολογίας, μτφ. Α.Χαραλαμπόπουλος, Iνστ. Nεoελλ. Σπoυδών, Θεσ/νικη, 1976.

Μια πολυεπιστημovική θεώρηση της γλώσσας, συλλογικός τόμος, Παν/κες εκδόσεις Κρήτης,

Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών, Ηράκλειο, 1995.

ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ, Γ., Θεωρητική Γλωσσολογία, Αθήνα, 1980 Β' εκδ. 1998.

ΠΕΤΡΟΥΝΙΑΣ, Ε., Νεοελληνική Γραμματική και Συγκριτική Ανάλυση, μέρος Α', University Studio

Press, Θεσ/νικη, 1984.

ROBINS, R.H., Σύντομη Ιστορία της Γλωσσολογίας, μτφ. Moυδoπoύλoυ Α., Νεφέλη, Αθήνα, 1989.

SAUSSURE, F. DE , Μαθήματα Γενικής Γλωσσολογίας, μτφ. Αποστολόπουλου Α.,Aθήvα,1979 Παπαζήση.

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ, Μ., Άπαvτα, Αριστοτέλειο Παν/μιο Θεσ/νίκης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Θεσ/κη.

ΧΕΙΛΑ-ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ, Δ., Στοιχεία (αρθρωτικής) Φωvητικής και (δομικής) Φωvoλoyίας,

Αθήνα, 1985(Παν/κες σημειώσεις)

ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ, Γ., Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά (2 τομ.), Πελεκάνος, Αθήνα, 1905-1907.

ΣΕΛΛΑ-ΜΑΖΗ, Ε., Στοιχεία Αντιπαραβολικής Γραμματικής Ελληνικής-Τουρκικής, Παπαζήση,

Αθήνα, 2004 (α' εκδ. ΟΕΔΒ, 1994).

 

Ξενόγλωσση

AITCHISON, Ι., Linguistics, Hodder & Stoughton, London, 1992 (1978).

BENVENISTE, Ε., Problèmes de Linguistique Générale Ι και ΙΙ, Gallimard. Paris, 1966 και 1974.

BLOOMFIELD, Ι., An Introduction to the Study of Language, J. Benjamins, Amsterdam, 1983.

BUCHLER, H., Linguistik Ι. Tubingen. 1972.

COMRIE Β.. Language Universals and Linguistic Typology, Blackwell, Oxford, 1989.

CROFT, W., Typology and Universals, Cambridge University Press, Cambridge, 1993 (1990).

CRYSTAL, D., The Cambridge Encyclopedia of Language, Cambridge University Press, Cambridge, 1994.

DICTIONNAIRE DΕ LA LlNGUISTIQUE, Dubois, Giacomo, Guespin, C. & J.B. Marcellesi, Mével, Larousse,

Paris, 1973.

DRESSLER. W., Einführung ίπ die Textlinguistik, Tübingen, Niemeyer, Verlag, 1973.

DUCROT, 0. , TODOROV T., Dictionnaire encyclopédique des sciences du langage, Seuil. Paris, 1972.

FRANÇOIS, F., Linguistique, PUF, Paris, 1982.

JAΚOBSON, Ν., Essais de Linguistique Générale, ed. de Minuit, Paris, 1963.

KATZNER, K., The Languages of the World, Routledge, London, 1986.

MALHERBE Μ., Les langages de l’humanité, Seghers, Paris, 1983.

TROUBETZKOY, N., Principes de phonologie, Klencksieck, Paris, 1976.

WALLWORK, JF. Language and Linguistics. Heinemannαn, ed. Books, London, 1978.

SIOUFFI, G., VAN RAEMDONCK, D., 100 Fiches pour comprendre la Linguistique, Breal, Rosny, 1999.