Ελληνικά » Διδασκόμενη Ύλη Μαθημάτων » 70042 Εισαγωγή στη Γενική Γλωσσολογία ΙΙ

70042 Εισαγωγή στη Γενική Γλωσσολογία ΙΙ


Ελένη Σελλά

Καθηγήτρια

elesella[at]turkmas.uoa[dot]gr

3 ώρες εβδομαδιαίως

 

Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος σύμφωνα με το πνεύμα και τη γενικότερη στόχευση της κατεύθυνσης στην οποίαν το μάθημα προσφέρεται.

Το Μάθημα “Εισαγωγή στη Γενική Γλωσσολογία ΙΙ” αποτελεί μάθημα κορμού του Προγράμματος Σπουδών του Τμήματος.

Στόχος του μαθήματος είναι η διεύρυνση και εμβάθυνση του μαθήματος «Εισαγωγή στη Γλωσσολογία Ι» σε θέματα Μορφολογίας και Σύνταξης: η γραμματική διάρθρωση της γλώσσας,, τα επίπεδα ανάλυσης της γλώσσας, έμφαση στη διάκριση Μορφολογίας και Σύνταξης. Οι σημαντικότερες σύγχρονες γραμματικές θεωρίες με εστίαση στη Γενετική –Μετασχηματιστική θεωρία -η γραμματική ως μηχανισμός παραγωγής της γλώσσας - καθώς και τη Λειτουργική θεωρία -δυναμική θεώρηση της γραμματικής ως μηχανισμού λειτουργιών. Η γλωσσική διαφοροποίηση μέσα στον χρόνο- διαχρονική εξέλιξη της γλώσσας- και ανάλογα με τις συνθήκες επικοινωνίας. Ακόμη, στόχος μας είναι να γνωρίσουν οι φοιτητές μας τη Λειτουργική γραμματική θεωρία, η οποία θα τους βοηθήσει να κατανοήσουν μία από τις μεθόδους (γλωσσολογικής) ανάλυσης και περιγραφής των γλωσσών, μέθοδο, η οποία, όπως και άλλες σύγχρονες, μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιαδήποτε γλώσσα, αποκτώντας έτσι, οι φοιτητές μας, έναν κοινό γνώμονα ως προς τη χρησιμοποιούμενη ανάλυση και ορολογία. Απώτερος στόχος μας είναι να μυηθούν οι φοιτητές μέσω της Γενικής Γλωσσολογίας στον επιστημονικό τρόπο ανάλυσης της λειτουργίας των γλωσσών ώστε να μπορέσουν, αποδεσμευμένοι από τις επιταγές της παραδοσιακής γραμματικής ανάλυσης, να κατανοήσουν τον τρόπο λειτουργίας της Τουρκικής (την οποία διδάσκονται εκ του μηδενός από το Α΄ έως το και το Η΄ εξάμηνο σπουδών).

 

Τρέχουσα υποδειγματική δομή (state-of-the-art) του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής και οι πιθανές αποκλίσεις από αυτήν.

Κατόπιν σχετικής έρευνάς μας σε σύγχρονα πανεπιστημιακά τμήματα Τουρκικών Σπουδών της ημεδαπής και της αλλοδαπής (λ.χ. Τμήματα Τουρκικής Γλώσσας και Φιλολογίας των Πανεπιστημίων της Τουρκίας, Τμήμα Γλωσσών, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων Χωρών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ή Τμήμα Τουρκικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου), προκύπτει η ύπαρξη αντίστοιχου μαθήματος, με συναφές περιεχόμενο προς αυτό του συγκεκριμένου μαθήματος.

 

Ανάπτυξη του περιεχομένου του μαθήματος σε θεματικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν τις δεκατρείς (13) παραδόσεις ανά εξάμηνο, του μαθήματος.

 

1. Γραμματική δομή της γλώσσας: Έννοια της γραμματικής, Είδη γραμματικής

2. Επίπεδα γραμματικής στην παραδοσιακή γραμματική και τη νεότερη γλωσσολογία

3. Γραμματικές μονάδες: Φωνήματα, Μορφήματα, Φράσεις, Κατηγοριοποίηση της γλώσσας

4. Ανάλυση και παρουσίαση: Δύο φάσεις της εργασίας του γλωσσολόγου

5. Μορφολογία και Σύνταξη

6. Γραμματικές θεωρίες: Παραδοσιακή γραμματική, Ιστορικοσυγκριτική γραμματική, Δομιστική γραμματική

7. Γενετική – Μετασχηματιστική γραμματική: Η γραμματική ως μηχανισμός παραγωγής της γλώσσας, η διάρθρωση της γλώσσας κατά τη ΓΜΓ

8. Μετασχηματιστική ανάλυση: η έννοια του Υποκειμένου, Σύνταξη – Σημασιολογία, η “καθολική γραμματική”

9. Εισαγωγή στη Λειτουργική γλωσσολογία: Μορφολογία. Συναρμοστικότητες. Ταυτοποίηση των τάξεων των μονημάτων

10. Εισαγωγή στη Λειτουργική γλωσσολογία: Σύνταξη. Είδη μονημάτων και συντακτικών σχέσεων (οι διορισμοί, τα λειτουργικά, τα αυτόνομα, τα κατηγορήματα)

11. Απεικόνιση των συντακτικών σχέσεων. Συνθέματα -Συντάγματα. Αξιολογία

12. Η γλωσσική διαφοροποίηση μέσα στον χρόνο/διαχρονική γλωσσική εξέλιξη

13. Η γλωσσική διαφοροποίηση και συνθήκες επικοινωνίας/επικοινωνιακή κατάσταση

 

 

Τρόπος εξέτασης του μαθήματος

Γραπτή εξέταση (100%) σε θέματα σχετικά με τις θεωρητικές παραδόσεις και, κατ' επιλογήν προαιρετική εργασία (30% επί της συνολικής βαθμολογίας).

 

Όροι και Δομή Γραπτών Εργασιών

Οι εργασίες είναι ατομικές, η δε παρουσιάσή τους υποχρεωτική. Οι εργασίες πρέπει να κατατίθενται ολοκληρωμένες, το αργότερο, μέχρι την ημέρα των εξετάσεων του μαθήματος. Η ακριβής ημερομηνία κατάθεσης της εργασίας του φοιτητή πιστοποιείται από την κατάθεσή της στην ηλεκτρονική τάξη (e-class) της διδάσκουσας. Οι φοιτητές μας προβαίνουν σε θεωρητική ή/και πρακτική έρευνα και σχετική βιβλιογραφική αναζήτηση και χρήση. Η ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη άποψη του φοιτητή, συντεταγμένη κατά τα διδαχθέντα θεωρητικά και τυποτεχνικά πρότυπα αποτελεί και το βασικό μέτρο αξιολόγησης της εργασίας του φοιτητή.

Οι εργασίες είναι προαιρετικές, εύρους 3.000 έως 3.500 λέξεων σε σχετικά με τη διδακτέα ύλη ερευνητικά πεδία (βλ. κατωτέρω) και ποσοστό αξιολόγησης 30% επί της συνολικής βαθμολογίας

 

Οδηγίες για την εκπόνηση της Υποχρεωτικής Εργασίας

Στο μάθημα «Εισαγωγή στη Γενική Γλωσσολογία ΙΙ» οι φοιτητές αξιολογούνται βάσει γραπτής (ή προφορικής) εξέτασης ή/και προαιρετικής εργασίας (30%).

Οδηγίες για την εκπόνηση της Προαιρετικής εργασίας

 

Θέμα: Εργασία συνθετικής υφής.

Ελεύθερη πραγμάτευση υπό μορφή σύνθεσης ενός από τα θέματα που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της διδακτέας ύλης του μαθήματος. Το θέμα ορίζεται κατόπιν συνεννόησης με τη διδάσκουσα.

Έκταση της προαιρετικής εργασίας: εργασία 3.000 έως 3.500 λέξεων (10 έως 15 σελίδες, των 250 περίπου λέξεων η σελίδα, Γραμματοσειρά Times New Roman, μέγεθος γραμματοσειράς 12, διάστιχο 1,5.

Δομή της εργασίας

1. Πρόλογος

2. Εισαγωγή

- Στόχος και σκοποί της εργασίας (Υποθέσεις εργασίας)

- Υλικό εργασίας (corpus)

- Μεθοδολογία

3. Ανάπτυξη του θέματος της εργασίας

3α - θεωρητικό υπόβαθρο (επιμέρους συμπεράσματα)

3β - θέμα έρευνας (επιμέρους συμπεράσματα)

4. Γενικά Συμπεράσματα (σύνθεση εργασίας και συμπεράσματα)

5. Επίλογος

6. Βιβλιογραφία

7. Πίνακας Περιεχομένων (σελίδες)

(Παραπομπές αναφοράς (είτε εντός κειμένου, είτε σε υποσημείωση): πρέπει να υπάρχουν οπωσδήποτε !)

 

Ακολουθούμενη βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος.

 

Ακολουθούνται τα υποδειχθέντα πρότυπα της ΑΔΙΠ με ερωτηματολόγια τα οποία συμπληρώνονται ανώνυμα από τους φοιτητές.

 

Βασική και η ενδεικτική βιβλιογραφία του μαθήματος καθώς και τα διανεμόμενα συγγράμματα.

 

Α. Βασική Βιβλιογραφία του Μαθήματος

Προτείνονται συγκεκριμένα συγγράμματα για το μάθημα, συνοδευόμενα από φάκελλο του μαθήματος αναρτημένο στην ηλεκτρονική τάξη (e-class), ο οποίος περιλαμβάνει Σημειώσεις της διδάσκουσας καθώς και άρθρα από άλλα εγχειρίδια, συλλογικούς τόμους ή πρακτικά συνεδρίων της ίδιας ή άλλων συγγραφέων. Το περιεχόμενο δε επικαιροποιείται ανάλογα με την εκάστοτε διαμορφούμενη ύλη και τα τρέχοντα επιστημονικά θέματα.

Προτείνονται τα κάτωθι εγχειρίδια (καθώς και Σημειώσεις):

 

Μπαμπινιώτης, Γ., Θεωρητική Γλωσσολογία, Αθήνα, 1980 Β' εκδ. 1998.

Κλαίρης, Χρ., Λειτουργική Γλωσσολογία, μτφ. Ε. Σελλά, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2007.

Παυλίδου, Θ., Επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη, 2009.

Φιλιππάκη-Warburton Ε., Εισαγωγή στη Θεωρητική Γλωσσoλoγiα, Νεφέλη, Αθήνα, 1992.

 

Β. Ενδεικτική Βιβλιογραφία του Μαθήματος

Ελληνόγλωσση

 

 

ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΥ - ΚΟΝΤΟΥ, Δ., Μετασχηματιστική Σύνταξη - από τη θεωρία στην πράξη, Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1989.

CRYSTAL, D., The Cambridge Encyclopedia of Language, Cambridge Univ. Press, (1987), Cambridge, 1994.

ΚΛΑΙΡΗΣ, Χ., Θέματα Γενικής Γλωσσολογίας, μτφ. Φ-Καβουκόπουλος, Νεφέλη, Αθήνα, 1990.

ΚΛΑΙΡΗΣ, Χ., Λειτουργική Γλωσσολογία, μτφ. Ε. Σελλά, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2007.

CHOMSKY, Noam, Συντακτικές δομές, μτφ. Φ. Kαβoυκόπoυλoς, Νεφέλη, Αθήνα, 1991.

CHOMSKY, N., Για τη φύση και τη γλώσσα, μτφ. Γ. Κοτζόγλου, επιμ. Χρ. Χαραλαμπάκης, Παπαδήμα, Αθήνα, 2004.

LYONS, J., Εισαγωγή στη Θεωρητική Γλωσσολογία, μτφ. Α. Αναστασιάδη- Συμεωνίδη, Ζ. Γαβριηλίδου, Α Ευθυμίου, Μεταίχμιο, Αθήνα, 2002.

MARTINET, Α.,Στοιχεία Γενικτίς Γλωσσολογίας, μτφ.Α.Χαραλαμπόπουλος, Iνστ. Nεoελλ. Σπoυδών, Θεσ/νικη, 1976.

MARTINET, Α., Θέματα Λειτουργικής Σύνταξης, μτφ. Ε.Βέλτσου, Φ. Καβουκόπουλος, Γ. Μαγouλάς,

Δ.Χειλά-Μαρκοπούλου, Νεφέλη, Αθήνα, 1985.

Μια πολυεπιστημovική θεώρηση της γλώσσας, συλλογικός τόμος, Παν/κες εκδόσεις Κρήτης,

Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών, Ηράκλειο, 1995.

MOUNIN, G., Κλειδιά για τη Γλωσσολογία, μτφ. Αναστασιάδη - Συμεωνίδη, Α.,Μορφ. Ιδρ. EΘV. Τραπέζης, Αθήνα, 1984.

ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ, Γ., Θεωρητική Γλωσσολογία, Αθήνα, 1980 Β' εκδ. 1998.

ΠΑΥΛΙΔΟΥ, Θ., Επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη, 2009.

ΠΕΤΡΟΥΝΙΑΣ, Ε., Νεοελληνική Γραμματική και Συγκριτική Ανάλυση, μέρος Α', University Studio

Press, Θεσ/νικη, 1984.

ROBINS, R.H., Σύντομη Ιστορία της Γλωσσολογίας, μτφ. Moυδoπoύλoυ Α., Νεφέλη, Αθήνα, 1989.

SAUSSURE, F. DE , Μαθήματα Γενικής Γλωσσολογίας, μτφ. Αποστολόπουλου Α.,Aθήvα,1979 Παπαζήση.

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ, Μ., Άπαvτα, Αριστοτέλειο Παν/μιο Θεσ/νίκης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Θεσ/κη.

ΦΙΛlΠΠΑΚΗ-WARBURTON Ε., Εισαγωγή στη Θεωρητική Γλωσσoλoγiα, Νεφέλη, Αθήνα, 1992.

ΧΕΙΛΑ-ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ, Δ., Στοιχεία (αρθρωτικής) Φωvητικής και (δομικής) Φωvoλoyίας,

Αθήνα, 1985(Παν/κες σημειώσεις)

ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ, Γ., Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά (2 τομ.), Πελεκάνος, Αθήνα, 1905-1907.

ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ, Γ., Ακαδημειακά Αναγνώσματα, (3 τομ.), Φιλολογικόν, Αθήνα, 1992 (1930).

ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΥ-ΚΟΝΤΟΥ, Δ., Γενετική Σύνταξη, Καρδαμίτσα, Αθήνα, 2002.

ΣΕΛΛΑ-ΜΑΖΗ, Ε., Διγλωσσία και Κοινωνία, Προσκήνιο, Αθήνα, 2001.

ΣΕΛΛΑ-ΜΑΖΗ, Ε., Στοιχεία Αντιπαραβολικής Γραμματικής Ελληνικής-Τουρκικής, Παπαζήση,

Αθήνα, 2004 (α' εκδ. ΟΕΔΒ, 1994).

ΣΥΜΕΩΝΙΔΟΥ-ΧΡΙΣΤΙΔΟΥ, Τ., Εισαγωγή στη Σημασιολογία, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1998.

LYONS, J., Εισαγωγή στη Θεωρητική Γλωσσολογία, μτφρ. Α. Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Ζ. Γαβριηλίδoυ, Α, Ευθυμίου, Μεταίχμιο, Αθήνα, 2001.

 

Ξενόγλωσση

AITCHISON, Ι., Linguistics, Hodder & Stoughton, London, 1992 (1978).

BENVENISTE, Ε., Problèmes de Linguistique Générale Ι και ΙΙ, Gallimard. Paris, 1966 και 1974.

BLOOMFIELD, Ι., An Introduction to the Study of Language, J. Benjamins, Amsterdam, 1983.

BUCHLER, H., Linguistik Ι. Tubingen. 1972.

COMRIE Β.. Language Universals and Linguistic Typology, Blackwell, Oxford, 1989.

CROFT, W., Typology and Universals, Cambridge University Press, Cambridge, 1993 (1990).

CRYSTAL, D., The Cambridge Encyclopedia of Language, Cambridge University Press, Cambridge, 1994.

DICTIONNAIRE DΕ LA LlNGUISTIQUE, Dubois, Giacomo, Guespin, C. & J.B. Marcellesi, Mével, Larousse,

Paris, 1973.

DRESSLER. W., Einführung ίπ die Textlinguistik, Tübingen, Niemeyer, Verlag, 1973.

DUCROT, 0. , TODOROV T., Dictionnaire encyclopédique des sciences du langage, Seuil. Paris, 1972.

FRANÇOIS, F., Linguistique, PUF, Paris, 1982.

JAΚOBSON, Ν., Essais de Linguistique Générale, ed. de Minuit, Paris, 1963.

KATZNER, K., The Languages of the World, Routledge, London, 1986.

LYONS, J., Introduction to Theoretical Linguistics, Cambridge, 1968.

LYONS, J., COATES, R., DEUCHAR. Μ., GANDER, G., (ed.), New Horizons in Linguistics 2, Penguin,

Middlesex, 1987.

MALHERBE Μ., Les langages de l’humanité, Seghers, Paris, 1983.

MARTINET, A, (sous la dir. de) , Le Langage, Encyclopédie de la Pléiade, Paris, 1968.

TROUBETZKOY, N., Principes de phonologie, Klencksieck, Paris, 1976.

WALLWORK, JF. Language and Linguistics. Heinemannαn, ed. Books, London, 1978.

SIOUFFI, G., VAN RAEMDONCK, D., 100 Fiches pour comprendre la Linguistique, Breal, Rosny, 1999.