Ελληνικά » Διδασκόμενη Ύλη Μαθημάτων » 70044 Οικονομική Γεωγραφία της Τουρκίας και της ευρύτερης Μέσης Ανατολής ΙΙ

70044 Οικονομική Γεωγραφία και Γεωπολιτική της ευρύτερης Μέσης Ανατολής και της Τουρκίας ΙΙ

 

Ιωάννης Θ. Μάζης

Καθηγητής

yianmazis[at]turkmas.uoa[dot]gr

Σύνολο ωρών διδασκαλίας: 3 ώρες.

(3 ώρες εβδομαδιαίως Θεωρητική Διδασκαλία και στοχευμένες ειδικές διαλέξεις σεμιναριακού τύπου με αποφάσεις της Π.Γ.Σ )

 

Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος συμφώνως προς το πνεύμα και τη γενικότερη στόχευση της κατεύθυνσης στην οποίαν το μάθημα προσφέρεται.

Το Μάθημα προσφέρεται, όπως και το πρώτο μέρος του (δηλ. το Turkmas 70040) και στις δύο κατευθύνσεις του Τμήματος. Στόχος είναι η κατάρτιση του φοιτητή σχετικά με την Οικονομικο-γεωγραφική παρουσίαση του Γεωσυμπλόκου της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής και τις διαδράσεις του σε Γεωπολιτικό και Γεωστρατηγικό επίπεδο με τον εθνοτικο-κοινωνικό σχηματισμό της Τουρκίας. Στο Β΄ μέρος αυτό, του Μαθήματος παρουσιάζονται οι βασικές κοινωνικο-πολιτικές και ιδεολογικές θέσεις του Ισλάμ οι οποίες επηρεάζουν τις διεθνείς σχέσεις του με τον υπόλοιπο πλανήτη. Κατόπιν, και βάσει αυτών, εξετάζονται περιπτωσιολογικά ζητήματα Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής του Γεωπολιτικού Συμπλόκου της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής και της Τουρκίας.

Στη φάση αυτή της διδασκαλίας του γνωστικού αντικειμένου, προτείνεται η εφαρμογή της συγκεκριμένης μεθοδολογίας συστημικής  γεωπολιτικής ανάλυσης, η οποία διδάχθηκε στο προηγούμενο (Β' Εξάμηνο) προς χρήση των σπουδαστών-ερευνητών που στοχεύουν στην διερεύνηση των διεθνών πολιτικών γεγονότων και των συναφών ανακατανομών ισχύος (αμυντικής, οικονομικής, πολιτικής και πολιτισμικής) στο σύνολο των συστημάτων των εθνικών κοινωνικών σχηματισμών του πλανήτη (Εθνικο-κρατικών και  εθνοτικών) και των φαινομένων αλλά και των οντοτήτων που επηρεάζουν την συγκρότηση, τη δομή και τις διαδράσεις ισχύος μεταξύ των σχηματισμών αυτών. Είναι απαραίτητη η εξοικίωση των σπουδαστών των πεδίων αυτών του διεθνούς γίγνεσθαι με την συγκεκριμένη μέθοδο ανάλυσης, ώστε να αποφεύγεται η καταχρηστική λειτουργία της ορολογίας, οι παρερμηνείες και οι επιστημολογικοί εκλεκτικισμοί από μεθοδολογικής απόψεως, στην  προσέγγιση των θεμάτων αυτών. Κάτι τέτοιο, δεν αποτελεί, κατ’ ουδένα λόγο «μεθοδολογία ανάλυσης».

Η διδασκαλία γίνεται με ψηφιακή προβολή ειδικά παραχθέντων από τον Καθηγητή power-points τα οποία διανέμονται τελικώς στους σπουδαστές μέσω του παρόντος e-class και μέσω της προσωπικής ιστοσελίδας του Καθηγητού (www.geo-mazis.gr) αλλά και με στοχευμένες προσκλήσεις ειδικών διαλεκτών οι οποίοι παραδίδουν διαλέξεις στο πλαίσιο του μαθήματος και συζητούν με τον διδάσκοντα του μαθήματος και τους φοιτητές υπό μορφή Σεμιναρίου.

 

Τρέχουσα υποδειγματική δομή (state-of-the-art) του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής και οι πιθανές αποκλίσεις από αυτήν.

 

Α. Κατόπιν σχετικής έρευνάς μας σε σύγχρονους εξειδικευμένους Πανεπιστημιακούς Τομείς Γεωπολιτικής & Διεθνών Σχέσεων του Αγγλόφωνου και γαλλόφωνου ακαδημαϊκού περιβάλλοντος προκύπτει επιλεκτικώς, η εξής παρουσίαση υποδειγματικής δομής στη διδασκαλία :

Ι) Διευκρινίζεται πρωτίστως η θεμελιώδης έννοια του υπό εξέτασιν Γεωγραφικού Συμπλόκου της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής από πλευράς πολιτικής και πολιτισμικής.

ΙΙ). Ακολουθεί η παρουσίαση των διαφόρων και διαφορετικών μεγεθών που μπορούν να επηρεάσουν από γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής απόψεως τον ανωτέρω χώρο (δηλ. από πλευρά, Άμυνας, Οικονομίας, Πολιτικής και Πολιτισμού). Ιδιαίτερο βάρος δίδεται, και υποστηρίζεται και με στοχευμένες διαλέξεις απολύτως εξειδικευμένων διαλεκτών, το ισλαμικό θρησκευτικό φαινόμενο. Αφού το θρησκευτικό ισλαμικό φαινόμενο κατανοηθεί, και δοθεί η δέουσα βαρύτητα στο νομικό σκέλος του Ισλάμ, το οποίο είναι πρωτίστως νομοθεσία και κατόπιν μεταφυσική (χωρίς να παύσει ποτέ να είναι, βεβαίως, μεταφυσική) γίνεται η απαιτούμενη προσέγγιση του φαινομένου του ισλαμιστικού κινήματος και των γεωπολιτικών της επιπτώσεων στην περιοχή. Κατά την φάση αυτή παρουσιάζεται σε εφαρμογή, με τη χρήση ηλεκτρονικού χαρτογραφικού υλικού, η λειτουργία των ήδη διδαχθέντων κλασικών Αγγλοσαξωνικών Γεωπολιτικών και Γεωστρατηγικών Υποδειγμάτων όπως και οι προσεγγίσεις των Θεωριών της Εξάρτησης και του Κέντρου-Περιφέρειας.

ΙΙΙ). Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη μελέτη των απόψεων του νυν Τούρκου ΥΠΕΞ κ. Αχμέτ Νταβούτογλου αναφορικώς με τις γεωπολιτικές απόψεις του για τη διεθνή θέση της Τουρκίας.

Οι αποκλίσεις περιεχομένου στο διδασκόμενο γνωστικό αντικείμενο εντοπίζονται πλέον σε μεθοδολογικό επίπεδο, εφόσον ο διδάσκων προχωρεί στις περιπτωσιολογικές εφαρμογές μέσω της Συστημικής Γεωπολιτικής Αναλύσεως.

Η ανωτέρω διδακτική δομή στοχεύει στο να καταστήσει τον φοιτητή ικανό να ανταποκριθεί i) στην έρευνα και τη μελέτη πρακτικών ζητημάτων ανακατανομής ισχύος στην περιοχή της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής και της Τουρκίας, να δύναται να εξελιχθεί σε επαγγελματία αναλυτή της περιοχής αλλά και ii) στην μετάφραση και διερμηνεία αναλόγων αντικειμένων σε γραπτό και προφορικό περιβάλλον, μέσω της λεπτομερούς γνώσεως των μεγεθών, των εννοιών και των σημασιών που θα αποκτήσει για την εν λόγω περιοχή.

 

Ανάπτυξη του περιεχομένου του μαθήματος σε θεματικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν τις δεκατρείς (13) παραδόσεις ανά εξάμηνο, του μαθήματος.

 

Α) Γενικό Γεωπολιτικό Τοπίο: 1) Το Ψυχροπολεμικό Γεωπολιτικό Τοπίο (Χαρτογραφική Παρουσίαση), 2) Το Μεταψυχροπολεμικό Γεωπολιτικό Τοπίο (Χαρτογραφική Παρουσίαση), 3) Το Τραπέζιο της Αστάθειας και το Υπόδειγμα του N. Spykman (Χαρτογραφική Παρουσίαση), 4) Το Μεταψυχροπολεμικό Τραπέζιο της Αστάθειας (Χαρτογραφική Παρουσίαση), 5) Βασικές έννοιες του Ισλάμ (Θρησκεία-Νόμος/Διεθνές Δίκαιο/Δίκαιο του Τζιχάντ, η έννοια της Όμα των Πιστών, η έννοια του Χαλιφάτου, η έννοια της Φάτουα, κ.τ.λ.) Β) η Γεωπολιτική των Υδάτων στη Μέση Ανατολή: 1) Υδρολογική Λεκάνη των Ποταμών Τίγρη και Ευφράτη, 2) Το τουρκικό πλέγμα φραγμάτων και Υδατοφρακτών σε σχέση με τις Τουρκο-Συριακές και Τουρκο-Ιρακινές Σχέσεις, 3) Ο Ποταμός Λιτάνι και η Ζώνη Ασφαλείας του Νοτίου Λιβάνου, 4) Τα Υψίπεδα του Γκολάν και οι Πηγές του Ιορδάνη. Γ) Γεωπολιτική Ανάλυση της Ισραηλοπαλαιστινιακής Διένεξης (Προαιρετικά), Δ) Η Γεωπολιτική του Ισλαμιστικού Κινήματος στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή: Μορφές, δομές, λειτουργία και στόχοι, 1) Το Ισλάμ και τα Ισλάμ, 2) Ο Ισλαμιστικός ζηλωτισμός στη Μέση Ανατολή, 3) Σουνιτικό και σιιτικό Ισλαμιστικό Κίνημα, 4) Δυτικές παρεμβάσεις και Ισλαμιστικό Κίνημα, 5) Δυνατότητες Διαλόγου με το Πολιτικό Ισλάμ Ε) Η Γεωπολιτική του Ελλαδικού Χώρου στο Σύμπλοκο της Ν/Α Μεσογείου:1) Το Ζήτημα του Αιγαιακού Χώρου, 2) Το Ζήτημα της Κύπρου και τα Σεπτεμβριανά 1955, 3) Νεο-οθωμανισμός και Γεωστρατηγικά Δεδομένα στην Ν/Α Μεσόγειο.Η περίπτωση Α. Νταβούτογλου, 4) Γενικότερα ζητήματα γεωπολιτικής ρευστότητας και Αστάθειας ΣΤ) Το ζήτημα των Εστιών Αστάθειας στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή και στη Ν/Α Μεσόγειο: 1) Το ζήτημα του Ιράκ, 2) Το ζήτημα του Ιράν, 3) Το ζήτημα του Λιβάνου, 4) Το ζήτημα της Συρίας, 5) Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, 6) Το ζήτημα της Υπερκαυκασίας και των Μουσουλμανικών Δημοκρατιών της Κεντρικής Ασίας.

 

Τρόπος εξέτασης του μαθήματος

Το μάθημα εξετάζεται αφενός γραπτώς, με συντελεστή βαθμολογίας 50% και αφετέρου με κατάθεση Γραπτής Απαλλακτικής Εργασίας 5-7000 λέξεων με συντελεστή βαθμολογίας 50%. Η κατάθεση των επί μέρους εργασιών των Εργαστηρίων, λαμβάνεται υπόψη από το διδάσκοντα στη στρογγυλοποίηση της τελικής βαθμολογίας του φοιτητή (το ηλεκτρονικό σύστημα καταγραφής του ΕΚΠΑ δεν δέχεται πεδία με δεκαδική βαθμολογία).

 

Όροι και Δομή Γραπτών Απαλλακτικών Εργασιών:

Οι εργασίες είναι Ατομικές. Οι εργασίες πρέπει να κατατίθενται ολοκληρωμένες, το αργότερο, μέχρι την ημέρα των Εξετάσεων του Μαθήματος (στην Περίοδο των Εξετάσεων του Χειμερινού Εξαμήνου). Η ακριβής ημερομηνία κατάθεσης της εργασίας του φοιτητή πιστοποιείται από την κατάθεσή της στο e-class του διδάσκοντος Καθηγητού. Εάν ο φοιτητής δεν κατοχυρώσει το μάθημα κατά την επαναληπτική περίοδο του Σεπτεμβρίου οφείλει να καταθέσει και πάλιν εργασία με θέμα διαφορετικό από αυτό το οποίο έχει καταθέσει την πρώτη φορά. Το θέμα το επιλέγει μεταξύ των προτεινομένων στον σχετικό κατάλογο του e-class του διδάσκοντος Καθηγητού. Οι εργασίες πρέπει να έχουν την εξής δομή:

1) Εξώφυλλο: στο κέντρο της σελίδας, και στο ακρότατο πάνω μέρος του εξωφύλλου γράφεται η ονομασία του Τμήματος. Αμέσως στην από κάτω σειρά, γράφεται το έτος και το εξάμηνο καταθέσεως

της Εργασίας (π.χ. Δ ́ έτος, 2009-2010, Ζ ́ εξάμηνο σπουδών). 1.2. Στα τρία τέταρτα του ύψους της σελίδας –μετρούμενου από τη βάση της- γράφεται ο τίτλος του Μαθήματος (Π.χ. Οικονομική Γεωγραφία & Γεωπολιτική της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής και της Τουρκίας) και το όνομα του Καθηγητή (Εποπτεύων Καθηγητής Ι. Θ. Μάζης). 1.3. Αμέσως από κάτω (στο ήμισυ περίπου του ύψους της σελίδας), ευθυγραμμισμένος αριστερά και δεξιά, γράφεται ο τίτλος της Εργασίας (π.χ. Γεωπολιτική ανάλυση του ισλαμιστικού κινήματος στη Γόνιμη Ημισέληνο) 1.4. Αφήνοντας λίγο χώρο κάτω από τον τίτλο, γράφουμε τα ονόματα και τους αριθμούς μητρώου του Σπουδαστή. 1.5. Τελειώνουμε με την ημερομηνία καταθέσεως της εργασίας στο e-class του Καθηγητού. 2) Περίληψη /Abstract: Μέχρι 250 λέξεις όπου θα περιγράφονται: οι στόχοι που εκπληρώνονται στην εργασία, η μέθοδος που ακολουθήθηκε, η θεωρητική προσέγγιση που υιοθετήθηκε (εάν απαιτείται από τις ανάγκες του θέματος) και ο βαθμός εξάντλησης του θέματος. 3) Λήμματα / Key words: Μέχρι 10 λέξεις (για εύρος κειμένου από 5.000-7.000 λέξεις). 4) Κυρίως Κείμενο: από 5.000 μέχρι 7.000 λέξεις (Το ανώτατο όριο των 7.000 λέξεων, απαιτεί ένα συγκροτημένο, δομημένο καλά κείμενο και με έντονη προσωπική συμβολή από πλευράς του φοιτητή). 5) Υποσημειώσεις: Θα τίθενται όλες στο τέλος της σελίδας η οποία και τις αφορά. Το σύστημα θα είναι το Γαλλο-γερμανικό. Οι παραθέσεις εντός κειμένου, αποσπασμάτων άλλων συγγραφέων θα τίθενται εντός ελληνικών «κάτω» εισαγωγικών («»). Η παράθεση πρέπει να είναι μεταφρασμένη πάντα στην Ελληνική Γλώσσα σε περίπτωση ξενόγλωσσης πηγής. Η ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη άποψη του φοιτητού, συντεταγμένη κατά τα διδαχθέντα θεωρητικά και τυποτεχνικά πρότυπα αποτελεί και το βασικό μέτρο αξιολόγησης της εργασίας του φοιτητή.

 

Ακολουθούμενη βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος.

Ακολουθούνται τα υποδειχθέντα πρότυπα της ΑΔΙΠ με ερωτηματολόγια συμπληρούμενα ανωνύμως από τους φοιτητές.

 

Α. Βασική Βιβλιογραφία του Μαθήματος (Διανεμόμενα Συγγράμματα).

1) Ι.Θ. Μάζης, Η Γεωπολιτική στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή και η Τουρκία, Λιβάνης, Αθήνα 2008,

2) Ι.Θ. Μάζης, Γεωγραφία του ισλαμιστικού κινήματος στη Μέση Ανατολή, Τρίτη έκδοση βελτιωμένη & αναθεωρημένη, Παπαζήσης Αθήνα 2012.

 

Προτείνονται επίσης ως συμπληρωματικά τα Κατωτέρω:

 

α. Γενικά ζητήματα Μέσης Ανατολής

3) Ι. Θ. Μάζης, Η Γεωπολιτική των Υδάτων στη Μέση Ανατολή: Αραβικές Χώρες, Ισραήλ, Τουρκία, Παπαζήσης, Αθήνα (Δεύτερη έκδοση) 2001

4) Fred Hulliday, Η Μέση Ανατολή στις Διεθνείς Σχέσεις. Ισχύς, πολιτική και Ιδεολογία, Ξιφαράς, 2010

5) Alain Gresh & Dominique Vidal, Les 100 portes du Proche Orient, Autrement, 1989

6) Xavier de Planhol, Les Nations du Prophète, Fayard, 1993

7) Geoffrey Kemp & Robert Harkavy, Strategic Geography and the Changing Middle East, Carnegie-Brookings Press, 1997

8) Μιχαήλ Θ. Λάσκαρι, Το Ανατολικόν Ζήτημα 1800-1923, Πουρνάρας, Θεσσαλονίκη, 1978.

9) Charles Enderlin, Μεσανατολικό 1995-2002. Οι ισραηλινο-παλαιστινιακές Διαπραγματεύσεις, Scripta, 2003

10) Πασκάλ Μπρυκνέρ, Η Τυραννία της Μεταμέλειας. Δοκίμιο πάνω στο Δυτικό Πολιτισμό, Αστάρτη, 2007

11) Judith Miller-Laurie Mylroie, Σαντάμ Χουσεΐν. Η Κρίση στον Κόλπο στα πρόθυρα του Πολέμου, Κλειδί, 1990

12) Alain Gresh & Dominique Vidal, Golfe: Clefs poyr une guerre annoncée, Ed. Le Monde, 1991

13) Ρότζερ Χάουαρντ, Ιράν και Κρίση, Κόσμος-ΚΨΜ, 2006

14) Anoushiravan Ehtesami, Globalasation and the Geopolitics in the Middle East. Oil Games, New Rules, 2009

15) Mostafa Elm, Oil, Power and Principle. Irans Oil Nationalisation and its aftermath, 1992

 

β. Αραβο-ισραηλινή και Ισραηλο-παλαιστινιακή ρήξη.

16) Εφραίμ Ίνμπαρ, Ράμπιν και η Ισραηλινή Εθνική Ασφάλεια, Λιβάνης, 2011

17) Bernard Wasserstein, Israelis and Palistinians. Why do they Fight? Can they stop?, Yale Univ. Press, 2003

18) Haim Harari, A view from the Eye of the Storm. Terror and Raison in the Middle East, Regan Books, 2005

19) Ahron Bregman, Israel's Wars. A History since 1947, Routledge, 2000

20) Alan Dershowitz, The case for Israel, Wiley, 2003

21) Ian Black & Benny Morris, Israel's Secret Wars, Grove Press, 1991

22) Moshe Ma'oz, Syria and Israel, Oxford, 1995

 

γ. Για Τουρκία, τουρκομεσανατολικές σχέσεις και τουρκικές ή μεσανατολικές εθνικές Μειονότητες

23) Philippe Boulanger, Géopolitique des Kurdes, Ellipses, 2006

24) Shmuel Trigano, La fin du Judaisme en terres d'islam, Denoël, 2009

25) Ουίλλιαμ Μίλλερ, Η Τουρκία Καταρρέουσα. Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από το 1801 έως το 1913, Ανατύπωση από τον βιβλιοπώλη Ευάγγελο Λαζό (Ασκληπιού 3), Αθήνα, 1994

26) Σπύρος Βρυώνης, Ο μηχανισμός της Καταστροφής: Το τουρκικό Πογκρόμ της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου 1955 και ο αφανισμός της Ελληνικής Κοινότητας της Κωνσταντινούπολης, ΕΣΤΙΑ, 2007

27) Φαΐκ Οκτέ, Varlik Vergisi: Ο ληστρικός Νόμος του Φόρου Περιουσίας των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, ΗΡΟΔΟΤΟΣ, 1998

28) Κ. Γεώρμας- Γιώργος Καραμπελιάς (Επιμέλεια), Τουρκία. Ισλάμ και Κρίση του Κεμαλισμού, Εναλλακτικές Εκδόσεις,/Άτροπος 7, 1997

29) Π. Δημητράκης, Μυστικές Επιχειρήσεις στη Μ. Ασία. Ο Απόρρητος Πόλεμος των Ελληνικών και Βρετανικών Υπηρεσιών Πληροφοριών για την Ανατολία 1919-23, Επικοινωνίες, 2005

30) Mάνος Ηλιάδης, Οι Τουρκικές Μυστικές Υπηρεσίες και η ΜΙΤ, Λαβύρινθος, 1998

31) Dr. Jur. Aχιλλέας Ανθεμίδης, Τουρκία: Η χώρα των Θρησκευτικών και εθνικών Μειονοτήτων, Αφοι Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, 1995.

32) Α. Κούρκουλας (Επιμ.) Εγκλημα & Εξουσία. Η Άκρως Απόρρητη τουρκική έκθεση για την Υπόθεση Σουσουρλούκ, Λιβάνης, 1998

33) Sabri Cigerli-Didier le Saout, Öcalan et le P.K.K. Les mutations de la Question Kurde, Maisonneuve & Larose, 2005

34) Laurent et Annie Chabry, Οι Μειονότητες (εθνικές και θρησκευτικές) στη Μέση Ανατολή. Τα αίτια των Συγκρούσεων, Θετίλη, 1987

35) Ofra Bengio, The Turkish-Israeli Relationship. Changig Ties of Middle Eastern Outsiders, Palgrave-Mac Milan, 2010

36) Feroz Ahmad, The making of Modern Turkey, Routledge, 1993

37) Hamit Borzaslan, Ιστορία της Σύγχρονης Τουρκίας. Από την Επανάσταση των Νεοτούρκων μέχρι σήμερα, Σαββάλας, 2004

38) Dilek Güven, Εθνικισμός, Κοινωνικές μεταβολές και Μειονότητες. Τα επεισόδια εναντίον των μη Μουσουλμάνων της Τουρκίας (6-7 Σεπτεμβρίου 1955), Εστία, 2006

39) Νεοκλής Σαρρής, Προεπαναστατική Ελλάδα και Οσμανικό Κράτος. Απο το χειρόγραφο του Σουλεϊμάν Πενάχ Εφέντη του Μοραΐτη (1785), Ηρόδοτος, (3η έκδοση, 2005).

 

δ. Για Ισλάμ και ισλαμιστικό Κίνημα (σουνιτικό & σιιτικό)

40) Olivier Carré, Mystique et politique. Lecture révolutionnaire du Coran par Syyid Qutb, Frère musulman radical, CERF, 1984

41) R. Hrair Dekmejian, Επαναστατημένο Ισλάμ.Ο φονταμενταλισμός στον Αραβικό Κόσμο, Παπαζήσης, 2007

42) Bernard Rougier (Dir.), Qu'est-ce que le Salafisme?, PUF, 2008

43) Mustapha Chérif, L'Islam. Tolérant ou Intolérant?, Odile Jacob, 2006

44) Gilles Kepel, Jihad. Expansion et déclin de l'Islamisme, Gallimard, 2000

45) Hichem Djaït, La crise de la culture islamique, Fayard, 2004

46) Bruno Etienne, L'islamisme Radical, Hachette, 1987

47) Mohammad Reza Djalili, Diplomatie islamique.Stratégie Internationale du Khomeinisme, puf, 1989

48) Anne-Marie Delcambre, La schizophrénie de l'Islam, Desclée de Brouwer, 2006

49) Joel Beinin & Joe Stork, Political Islam. Essays from Middle East Report, Tauris, 1997

50) Olivier Carré & Paul Dumont, Radicalismes Islamiques, Tome I: Iran, Liban, Turquie, L'Harmattan, 1985

51) Fazlur Rahman, Islam, Univ. of Chicago Press, 2002

52) Gilles Kepel & Yann Richard (Dir.), Intellectuels et militants de l'Islam contemporain, Seuil, 1990

53) Ismaël Kadaré (Preface), Dictionnaire de L'Islam (Religion et Civilisation), Albin Michel, 1997

54) Olivier Carré, L'Utopie Islamique dans L'Orient Arabe, Presses de La Fondation Nationale des Sciences Politiques, 1991

55) Robert Mantran (Dir.), Les Grandes dates de l'Islam, Larousse/Essentiels, 1990

56) Peter Scholl-Latour, Les Guerriers d'Allah, Presses de la Cité, Paris, 1983

57) Xavier Raufer, La nebuleuse: Le terrorisme du Moyen Orient, Fayard, 1987

58) Amir Taheri, La Terreur Sacré, Sylvie Messinger, 1987

59) L. Chabry-Annie Chabry, Politique et Minorités au Proche Orient. Les raisons d'une explosion, Maisonneuve & Larose, 1987

60) Ηλία Δ. Νικολακάκη, Δρ. Θ., Ο Ιερός Πόλεμος του Ισλάμ: Τζιχάντ. Σύστασι-καθιέρωσι-σύγχρονες εφαρμογές του, Θεσσαλονίκη, 1989

61) B. Kodmani-Darwish & May Charouni-Dubarry, Les États Arabes face à la contestation Islamiste, Armand Colin/IFRI, 1997

62) Hala Jaber, Hezbollah. Born with a vengeance, Forh Estate Ltd, 1997

63) Burhan Ghalioun, Islam et Politique. La modernité trahie, La Découverte, 1997

 

ε. Γεωπολιτική της Ενέργειας & Ευρύτερη Μέση Ανατολή

64) Paul Roberts, Το τέλος του Πετρελαίου, Πατάκης, Αθήνα, 2005

65) Daniel Yergin, Les Hommes du Pétrole, Stock, Paris, 1991 (Deux volumes)

66) Sophie Sautard, Géopolitique et Pétrole, Studyrama, 2007

67) A. Giraud & Xavier Boy de la Tour, Géopolitique du Pétrole et du Gaz, Technip, Paris 1987

68) Toyin Falola & Ann Genova, Η διεθνής Πολιτική του Πετρελαίου, Παπαζήσης, Αθήνα, 2008

69) Eric Laurrent, Πετρέλαιο: Αλήθειες και Ψέμματα, Σύγχρονοι Ορίζοντες, Αθήνα, 2008

70) Jean Masseron, L'Économie des Hydrocarbures, TECHNIP, (4me édition), 1991

71) Abdallah de Sahb, Petropuissance et Ordre Amaricain. La Nouvelle Question d'Orient, CNRS Press, 1992

72) Patrick Criqui & Nina Kouznetzoff, Énergie 1995: Aprés les chocs, Economica, 1987

73) Antoine Ayoub & Jacques Percebois, Pétrole: Marchés et Strategies, Economica, 1987