Ελληνικά » Διδασκόμενη Ύλη Μαθημάτων » 70086 Γεωγραφία της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής: Αφοπλισμοί και Ασφάλεια Ι

70086 Γεωγραφία της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής: Αφοπλισμοί και Ασφάλεια Ι

 

Κωνσταντίνος Γρίβας

Διδάσκων 

kgrivas[at]turkmas.uoa[dot]gr

3 ώρες εβδομαδιαίως

 

Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος συμφώνως προς το πνεύμα και τη γενικότερη στόχευση της κατεύθυνσης στην οποίαν το μάθημα προσφέρεται.

Στόχος του μαθήματος είναι η κατάρτιση του φοιτητή σχετικά με τα ζητήματα Ασφάλειας και τις αλληλεπιδράσεις τους στο Γεωσύμπλοκο της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής (ΕΜΑ). Στη διδασκαλία του εν λόγω γνωστικού αντικειμένου προτείνεται η εφαρμογή της μεθοδολογίας συστημικής γεωπολιτικής ανάλυσης η οποία θέτει σε δυναμική – αλληλεπιδραστική σχέση μια σειρά παραγόντων, όπως είναι η γεωγραφία, η τεχνολογία, η πολιτική κλπ. Έμφαση δίνεται στη γεωγραφική κατανομή οπλικών συστημάτων και ικανοτήτων προβολής ισχύος που επιδρούν στην αρχιτεκτονική ασφάλειας στο εν λόγω γεωσύστημα.

Η διδασκαλία γίνεται με ψηφιακή προβολή ειδικά παραχθέντων από τον διδάσκοντα power point, τα οποία διανέμονται τελικώς στους σπουδαστές μέσω του παρόντος e – class αλλά και με στοχευμένες προσκλήσεις ειδικών διαλεκτών οι οποίοι παραδίδουν διαλέξεις στο πλαίσιο του μαθήματος και συζητούν με τον διδάσκοντα του μαθήματος και τους φοιτητές υπό μορφή Σεμιναρίου.

Δομή του μαθήματος - επιμέρους θεματικές ενότητες

Διευκρίνιση του υπό εξέτασιν Γεωγραφικού Συμπλόκου της ΕΜΑ, ως διακριτό γεωσύστημα.

Προσδιορισμός των βασικών ζητημάτων Ασφάλειας που αφορούν το εν λόγω γεωσύστημα.

Προσδιορισμός και ανάλυση καινοφανών οπλικών τεχνολογιών και μεθοδολογιών προβολής ισχύος που έχουν προκύψει την τελευταία δεκαετία και επιδρούν δραστική στην παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας καθώς και σε αυτήν του γεωσυστήματος της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην αλληλεπιδραστική σχέση των πολιτικών εξελίξεων στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή με μια σειρά από αλλαγές στην τεχνολογία, την τέχνη και την επιστήμη του πολέμου που προέρχονται κυρίως από την Κίνα

Στο πλαίσιο του μαθήματος εξετάζονται ποσοτικές και ποιοτικές μεταβολές της στρατιωτικής ισχύος στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή και η λειτουργία τους όσον αφορά τη διαμόρφωση του διεθνούς περιβάλλοντος. Επίσης, εξετάζονται και θέματα ήπιας ισχύος, σύμφωνα με την προσέγγιση του Joseph Nye.

Ειδικότερα, ορισμένες από τις θεματικές ενότητες που εξετάζονται στο πλαίσιο του μαθήματος είναι οι ακόλουθες:

Η διασπορά όπλων μαζικής καταστροφής (WMD) (ιδιαίτερα των πυρηνικών) και ανάπτυξη νέων στο γεωσύστημα της ΕΜΑ.

Η αλληλεπιδραστική – συστημική σχέση των όπλων μαζικής καταστροφής με βαλλιστικούς πυραύλους στο εν λόγω γεωσύστημα.

Η αλληλεπιδραστική – συστημική σχέση των όπλων μαζικής καταστροφής με βλήματα cruise στο εν λόγω γεωσύστημα.

Ο ρόλος ασύμμετρων μεθόδων και μέσων χρήσης όπλων μαζικής καταστροφής στο εν λόγω γεωσύστημα.

Ο αυτόνομος γεωστρατηγικός ρόλος των πυραυλικών συστημάτων διαφόρων διαμορφώσεων.

Ο ρόλος των αντιβαλλιστικών – αντιπυραυλικών δικτύων.

Ασύμμετρες χρήσεις της πυρηνικής ισχύος.

Ο ρόλος του κυβερνοπολέμου (cyberwarfare).

Διαστημικά συστήματα χωρών που εντάσσονται στο γεωσύστημα της ΕΜΑ ή επιδρούν άμεσα σε αυτό και ανταγωνισμός ισχύος στο διάστημα.

Το πυρηνικό οπλοστάσιο του Ισραήλ και ο γεωστρατηγικός του ρόλος.

Νέες μεθοδολογίες πολέμου και προβολής ισχύος στο γεωσύστημα της ΕΜΑ.

Σκιαγράφηση της λεγόμενης Κινεζικής Επανάστασης στις Στρατιωτικές Υποθέσεις (‘Chinese RMA’) και οι μεταλλάξεις που αυτή ενδέχεται να φέρει στα ζητήματα ασφάλειας στην ΕΜΑ.

Οι επιδράσεις στην αρχιτεκτονική ασφάλειας της ΕΜΑ μιας «πράσινης» γεωενεργειακής επανάστασης, βασισμένη σε στρατιωτικές τεχνολογίες εναλλακτικές του πετρελαίου, την οποία προωθεί το στρατοβιομηχανικό σύμπλεγμα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι επιδράσεις στη γεωγραφία της ασφάλειας στην ΕΜΑ που προκύπτουν άμεσα ή έμμεσα από τους ανταγωνισμούς χωρών σε άλλα γεωσυστήματα του πλανήτη, όπως είναι αυτό της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας και της Δημοκρατίας της Κίνας (Ταϊβάν), Ινδίας – Πακιστάν, Ινδίας – Κίνας, Βορείου Κορέας – Ηνωμένων Πολιτειών κλπ.

Η ανωτέρω διδακτική δομή στοχεύει στο να καταστήσει τον φοιτητή ικανό να ανταποκριθεί i) στην έρευνα και τη μελέτη πρακτικών ζητημάτων ανακατανομής ισχύος στην περιοχή της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής, να δύναται να εξελιχθεί σε επαγγελματία αναλυτή της περιοχής αλλά και ii) στην μετάφραση και διερμηνεία αναλόγων αντικειμένων σε γραπτό και προφορικό περιβάλλον, μέσω της λεπτομερούς γνώσεως των μεγεθών, των εννοιών και των σημασιών που θα αποκτήσει για την εν λόγω περιοχή. Επίσης, επιδιώκει να προσφέρει στον φοιτητή βασικές γνώσεις για θέματα οπλικών τεχνολογιών και πολεμικών ικανοτήτων που θα αποτελέσουν ένα αρχικό γνωστικό υπόβαθρο για να εξελιχθεί εν συνεχεία, αν το επιθυμεί, σε επαγγελματία αναλυτή σε θέματα διεθνούς ασφάλειας.

 

Τρόπος εξέτασης του μαθήματος

Το μάθημα εξετάζεται γραπτώς, με συντελεστή βαθμολογίας 100%.

Ακολουθούμενη βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος.

Ακολουθούνται τα υποδειχθέντα πρότυπα της ΑΔΙΠ με ερωτηματολόγια συμπληρούμενα ανωνύμως από τους φοιτητές.

 

Α. Βασική Βιβλιογραφία του Μαθήματος (Διανεμόμενα Συγγράμματα).

1) Σημειώσεις από τον διδάσκοντα.

2) Κωνσταντίνος Γρίβας. Το Τέλος του Πετρελαίου και η Αρχή της Νέας Αμερικανικής Γεωστρατηγικής, Λιβάνης, 2008, Αθήνα.

Προτείνονται επίσης ως συμπληρωματικά τα Κατωτέρω:

 

Γεωπολιτική

 

1) Ιωάννης Θ. Μάζης, Γεωπολιτική. Η θεωρία και η Πράξη, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2002.

 

Γενική βιβλιογραφία Διεθνών Σχέσεων

 

1) Joseph Nye, Το παράδοξο της Αμερικανικής Δύναμης, Παπαζήση, Αθήνα, 2003.

2) Πάρις Βαρβαρούσης, Διεθνείς Σχέσεις και Εξωτερική Πολιτική στον 21ο αιώνα, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2004.

3) Παναγιώτης Ήφαιστος «Ιστορία, Θεωρία & Πολιτική Φιλοσοφία των Διεθνών Σχέσεων». Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, 1999.

4) Ηλίας Κουσκουβέλης, Εισαγωγή στις Διεθνείς Σχέσεις, Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2003.

5) Αθανάσιος Πλατιάς, Το νέο Διεθνές Σύστημα: Ρεαλιστική προσέγγιση των Διεθνών Σχέσεων, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 1995.

6) Edward H. Carr, Η εικοσαετής Κρίση 1919 – 1939. Εισαγωγή στη μελέτη των διεθνών σχέσεων, εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, 2001.

7) James E. Dougherty, Robert L. Pfaltzgraff Jr., Ανταγωνιστικές θεωρίες των Διεθνών Σχέσεων. Μια συνολική αποτίμηση, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 1992.

8) Robert Jackson, Georg Sorensen, Θεωρία και Μεθοδολογία των Διεθνών Σχέσεων. Η Σύγχρονη Συζήτηση, εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα, 2006.

9) Jill Stean, Loyd Pettiford, Thomas Diez, Εισαγωγή στην Θεωρία των Διεθνών Σχέσεων, εκδόσεις Τουρίκη, Αθήνα 2006.

10) John J. Mearsheimer, Η τραγωδία της Πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων, εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2007, σ. 39.

11) Zbigniew Brzezinski, Η Μεγάλη Σκακιέρα, Μετάφραση Ελένη Αστερίου, εκδόσεις Λιβάνη, Αθηνα 1998

 

Ειδικά θέματα Ασφάλειας της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής

 

1) Ιωάννης Θ. Μάζης, Η Γεωπολιτική της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής και η Τουρκία, Εκδόσεις Λιβάνη, Αθήνα, 2008.

 

2) Ιωάννης Μάζης, Γεωγραφία του Ισλαμιστικού Κίνήματος στη Μέση Ανατολή, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2002.

 

3) Ιωάννης Μάζης, Γεωπολιτική των Υδάτων στη Μέση Ανατολή: Αραβικές Χώρες-Ισραήλ-Τουρκία, (Πρώτη έκδοση: Τροχαλία 1996) Δεύτερη έκδοση:Παπαζήση, Αθήνα, 22000.

 

4) Efraim Inbar, Ο Ράμπιν και η Ισραηλινή Εθνική Ασφάλεια, [Μετάφραση Μπέλλα Καπόν, Δέσποινα Φώλα, επιστημονική επιμέλεια και τελικό μετάφρασμα, Ιωάννης Θ. Μάζης], εκδόσεις Λιβάνη, Αθήνα 2010.

 

5) Μανούσος Μαραγκουδάκης, Αμερικανικός φονταμενταλισμός. Πως οι πολιτικές, θρησκευτικές και επιστημονικές αντιπαραθέσεις στη Δύση διαμόρφωσαν τον μισαλλόδοξο αμερικανικό προτεσταντισμό, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2010.

 

6) Κάρεν Άρμστρονγκ, Ο Εμπόλεμος Θεός. Το χρονικό του φονταμενταλισμού στις μονοθεϊστικές θρησκείες (Ιουδαϊσμός – Χριστιανισμός – Ισλάμ), εκδόσεις Φιλίστωρ, Αθήνα 2002

 

7) John Mearsheimer, Stephen Walt, «ΤΟ ΙΣΡΑΗΛΙΝΟ ΛΟΜΠΙ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ Η.Π.Α.». Εκδόσεις Θύραθεν, Αθήνα 2006.

 

Θέματα οπλικών τεχνολογιών.

1) Κωνσταντίνος Γρίβας, Ο Πόλεμος στον 21ο Αιώνα, Επικοινωνίες, Αθήνα 1999.

2) Κωνσταντίνος Γρίβας, Το Ξύπνημα του Εφιάλτη. Ο πυρηνικός πόλεμος στον 21ο αιώνα, Οξύ, Αθήνα 2007.