Ελληνικά » Διδασκόμενη Ύλη Μαθημάτων » 70098 Εισαγωγή στις μουσικές παραδόσεις της Μέσης Ανατολής

70098 Εισαγωγή στις μουσικές παραδόσεις της Μέσης Ανατολής

Παναγιώτης Πούλος

Λέκτορας

ppoulos[at]turkmas.uoa[dot]gr

3 ώρες εβδομαδιαίως

Εισαγωγή στις μουσικές παραδόσεις της Μέσης Ανατολής 

Το μάθημα αποτελεί εισαγωγή στις μουσικές παραδόσεις της Μέσης Ανατολής και εστιάζει στις κυριότερες δυναστείες του αραβικού, περσικού και τουρκικού κόσμου εξετάζοντας τις μεταξύ τους σχέσεις. Παρουσιάζονται διεξοδικά οι ιστορικές πηγές σχετικά με τη θεωρία και την πράξη της μουσικής, τα ιδιαίτερα ιστορικά, κοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά που επηρέασαν τη διαμόρφωσή της, η θέση και ο ρόλος των μουσικών στις αντίστοιχες κοινωνίες, καθώς και η σχέση της μουσικής με τις υπόλοιπες μορφές τέχνης και δημιουργίας. Γίνεται αναφορά στα κυριότερα ιστορικά κέντρα καλλιέργειας και ανάπτυξης της τέχνης της μουσικής (Βαγδάτη, Χεράτ, Κωνσταντινούπολη κλπ.), στα βασικά μουσικά είδη (radīf, fasıl κλπ.) και μουσικά συστήματα (maqām, dastgāh κλπ.) και τους κύριους εκπροσώπους στην ευρύτερη περιοχή.

Στόχος του μαθήματος

είναι να εισαγάγει τους/τις φοιτητές/φοιτήτριες σε μια σημαντική διάσταση της πολιτισμικής ιστορίας της Μέσης Ανατολής αναδεικνύοντας τη γεωγραφική και γλωσσική πολυμορφία, τις αλληλεπιδράσεις και τις ιστορικές συνέχειες και ασυνέχειες μεταξύ των επιμέρους μουσικών παραδόσεων.       

Θεματικές ενότητες

1. Ισλάμ και μουσική

2. Οι πηγές της αραβικής μουσικής 

3. Το αραβικό maqām: Η ανατολική και η δυτική παράδοση 

4. Η επιστήμη της μουσικής: al-Fārābī, Ibn Sīnā και η Σχολή των Συστηματιστών (Ṣafī al-Dīn al-Urmawī και Quṭb al-Dīn al-Shīrāzī )

5. Μουσική και φιλοσοφία: Al-Kindī και Ikhwān al-Ṣafā’ 

6. Η μουσική στην αυλή των Τιμουριδών και οι απαρχές της οθωμανικής μουσικής: Abd al-Qādir al-Marāghī

7. Η μουσική της οθωμανικής αυλής

8. Σουφικές αδελφότητες και τελετουργίες: Το Mevlevi Ayin

9. Ο περσικός μουσικός κόσμος Ι: Radif, âvâz και dastgāh

10.  Ο περσικός μουσικός κόσμος ΙΙ: Zurkhaneh 

11.  Μουσικός εκσυγχρονισμός και εκδυτικισμός
12.  Η μουσική βιομηχανία ηχογραφήσεων και η δημοφιλής μουσική στην Μέση Ανατολή

13.  Μουσική και φύλλο στην Μέση Ανατολή 

Η τρέχουσα υποδειγματική δομή (state-of-the-art) του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής

Εισαγωγικά μαθήματα για τις μουσικές παραδόσεις της Μέσης Ανατολής διδάσκονται διεθνώς σε αρκετά πανεπιστήμια όπου υπάρχουν προγράμματα «Σπουδών περιοχής» (Area studies), τα οποία αφορούν στην ευρύτερη Μέση Ανατολή ή σε τμήματα Μουσικών Σπουδών με αντίστοιχη έμφαση και εξειδίκευση. Ενδεικτικά, αντίστοιχο μάθημα με τίτλο Music of the Middle East and North Africa διδάσκεται στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του School of Oriental and African Studies (University of London).

Βασική βιβλιογραφία

Στα ελληνικά

Aydemir, Murat. 1012. Το τουρκικό μακάμ, μτφρ. Σ. Κομποτιάτη. Αθήνα: Fagotto. 

Δραγούμης, Μάρκος Φ. 1984. «Το ισλαμικό στοιχείο στη μουσική μας παράδοση». Στο Ἀμητὸς στὴ μνήμη Φώτη Ἀποστολόπουλου, σ. 310-316. Αθήνα: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.

Erguner, Kudsi. 2007. Το ταξίδι ενός σούφι μουσικού. Θεσσαλονίκη, Αθήνα: Αρχέτυπο. 

Erol, Merih. «"Εξωτερική" Μουσική στην Κωνσταντινούπολη.» Στην Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισµού, Κωνσταντινούπολη, kassiani.fhw.gr/l.aspx .

Μαυροειδής, Μάριος Δ. 1999. Οι μουσικοί τρόποι στην ανατολική Μεσόγειο. Ο βυζαντινός ήχος, το αραβικό μακάμ, το τουρκικό μακάμ. Αθήνα: Fagotto

Shannon, Jonathan. 2014. «Συναίσθημα, επιτέλεση και χρονικότητα στη αραβική μουσική: αναστοχασμοί για το τάραμπ». Στο Ε. Καλλιμοπούλου και Α. Μπαλάντινα (επιμ.), σσ. 351-390. Αθήνα: Εκδόσεις Ασίνη.   

Τούμα, Χαμπίμπ. 2006. Η μουσική των Αράβων. Θεσσαλονίκη: Εν χορδαίς.

Τσιαμούλης, Χρήστος και Ερευνίδης, Παύλος (1998). Ρωμηοί Συνθέτες της Πόλης, 17ος- 20ος αι.. Αθήνα: Δομός. 

Ξενόγλωσση

Abu-Lughod, Lila. 1986. Veiled Sentiments: Honor and Poetry in a Bedouin Society. Μπέρκλεϊ: University of California Press.

Aksoy, Bülent. 1985. «Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Musıki ve Batılaşma». Στο Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, σσ. 1211-36.  Κωνσταντινούπολη: İletişim Yayınları.

Danielson, Virginia, Scott Marcus και Dwight Reynolds (επιμ.) (2002) The Garland Encyclopedia of World Music Volume 6: The Middle East. Νέα Υόρκη, Λονδίνο: Routledge.

______            1997. The Voice of Egypt: Umm Kulthum, Arabic Song, And Egyptian Society in the Twentieth Century. Σικάγο: Chicago University Press.

During, Jean. 1993. «What is Sufi music?». Στο Lewisohn Leonard (επιμ.) The Legacy of Medieval Persian Sufism, σσ. 277-87. Λονδίνο: KNP.

Farhat, Hormoz. 1990. The Dastgah Concept in Persian Music. Κέμπριτζ: Cambridge University Press.

Farmer, Henry, G. 1973[1929]. A History of Arabian Music to the XIIIth Century. Λονδίνο:  Luzac.

al-Faruqi, Lois I. 1987. «The Cantillation of the Qur’an». Asian Music 19.1: 1-25.

_____ 1985. «Music, Musicians and Muslim Law». Asian Music 17: 13-36.

Feldman, Walter. 1996. Music of the Ottoman court: makam, composition and the early Ottoman instrumental repertoire (Intercultural Music Studies, 10). Βερολίνο: VWB- Verlag für Wissenschaft und Bildung.

Gribetz, Arthur. 1991. «The samā‘ controversy: Sufi vs. Legalist». Studia Islamica 74: 43-62. 

Gronow, Pekka. 1981. «The record industry comes to the Orient». Ethnomusicology 25.2: 251-284.

Lewisohn, Leonard. 1997. «The Sacred music of Islam: Sama’ in the Persian Sufi tradition». British Journal of Ethnomusicology 6: 1-33.

Nelson, Kristina. 2001. The Art of Reciting the Qur’an. Κάιρο, Νέα Υόρκη: American University in Cairo Press.

Nettl, Bruno. 1992. The Radif of Persian Music: Studies of Structure and Cultural Context. Σαμπέιν: Elephant and Cat.

Neubauer, Eckhard και Veronica Doubleday «Islamic religious music». The New Grove Dictionary of Music and Musicians

Nooshin, Laudan (επιμ.). 2010. Music and the Play of Power: Music, Politics and Ideology in the Middle East, North Africa and Central Asia. Λονδίνο: Ashgate Press.      

Pennanen, Risto Pekka, Panagiotis C. Poulos και Aspasia Theodosiou (επιµ.). 2013 Ottoman Intimacies, Balkan Musical Realities. Ελσίνκι: The Finnish Institute at Athens.  

Racy, Ali Jihad. 1976. «Record industry and Egyptian traditional music: 1904-1932». Ethnomusicology 20.1: 23-48.

Robson, James (επιμ.). 1938. Tracts on Listening to Music, being Dhamm al-malahi by Ibn abi ‘l-Dunya and Bawariq al-ilma’ by Majd al-Din al-Tusi al-Ghazali. Λονδίνο: Royal Asiatic Society.

Sawa, George D. 1989. Music Performance Practice in the Early ‘Abbāsid Era. Τορόντο:  Pontifical Institute of Medieval Studies.

El-Shawan, S.A. 1980. «The socio-political context of al-mūsīka al-'arabiyyah in Egypt: policies, patronage, institutions, and musical change (1927-1977)». Asian Music 12.1: 86-128.

Shehadi, Fadlou. 1995. Philosophies of Music in Medieval Islam. Λέιντεν, Νέα Υόρκη & Κολονία: E.J. Brill. 

Shiloah, Amnon, 1995. Music in the World of Islam: A Socio-Cultural Approach. Ντιτρόιτ: Wayne State University Press.

Signell, Karl L. 1977. Makam: modal practice in Turkish art music. Σιάτλ, Ουόσικγκτον: Asian Music Publications.

The New Grove Dictionary of Music and Musicians: τα λήμματα Arab, Persian, Turkish music.

Wright, Owen (2010) Epistles of the Brethren of Purity. On music. An Arabic critical edition and English translation of EPISTLE 5, επιμ. και μτφρ. Owen Wright. Οξφόρδη: Oxford University και The Institute of Ismaili Studies.

______ 1999. Music at the Fatimid court: the evidence of the Ibn al-Ṭaḥḥān manuscript’. Στο Barrucand, M. (επιμ.), L’Égypte fatimide: son art et son histoire (Actes du Colloque organisé à Paris les 28, 29 et 30 mai 1998), σσ. 537-45. Παρίσι: Presses de l’Université de Paris-Sorbonne.

______ 1978. The Modal System of Arab and Persian Music A.D. 1250-1300. Οξφόρδη: Oxford University Press.

Yekta Bey, Rauf. 1922. «La Musique Turque». Encyclopédie de la Musique, i: 2945-3064. Παρίσι: Lavignac.

Zonis, Ella. 1973. Classical Persian Music. An Introduction. Κέμπριτζ, Μασαχουσέτη: Harvard University Press.