Ελληνικά » Προπτυχιακές Σπουδές » Διδασκόμενη Ύλη Μαθημάτων » 70049 Θρησκευτικές κοινότητες και εθνοτικές ομάδες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

70049 Θρησκευτικές κοινότητες και εθνοτικές ομάδες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας


Αιμιλία Θεμοπούλου

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια

athemop[at]turkmas.uoa[dot]gr

3 ώρες εβδομαδιαίως

 

Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος σύμφωνα με το πνεύμα και τη γενικότερη στόχευση της κατεύθυνσης στην οποία το μάθημα προσφέρεται.

Οι μαθησιακοί στόχοι συνοψίζονται στην εξέταση και στην κατανόηση της λειτουργίας, της οργάνωσης και της εξέλιξης των μη μουσουλμανικών θρησκευτικών ομάδων από τον 17ο έως και τις αρχές του 20ού αιώνα στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Στην εξέταση και τη μελέτη των μεταβολών που παρατηρούνται τον 19ο αιώνα στις θρησκευτικές ομάδες και στη διαμόρφωση εθνοτικών ομάδων.

Τρέχουσα υποδειγματική δομή (state of the art) του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής και οι πιθανές αποκλείσεις από αυτήν.

Κατόπιν έρευνας που πραγματοποιήσαμε σε Πανεπιστήμια της ημεδαπής και αλλοδαπής ανάλογο μάθημα δεν συναντάται σε ομοειδή τμήματα Αναφέρονται προσφερόμενα μαθήματα με συναφές περιεχόμενο προς αυτό του συγκεκριμένου μαθήματος, ωστόσο , προσφέρονται επιμέρους θεματικές του συγκεκριμένου μαθήματος ως χωριστά μαθήματα. Τα προαναφερθέντα μαθήματα σε Πανεπιστήμια της ημεδαπής και αλλοδαπής αποτελούν μαθήματα επιλογής όπως προκύπτει από την περιγραφή.

Σύμφωνα με την σχετική έρευνα που πραγματοποιήσαμε σε Πανεπιστήμια εντός και εκτός Ελλάδος παρουσιάζεται παρακάτω η υποδειγματική δομή της διδασκαλίας του μαθήματος.

Εξετάζονται η λειτουργία και η εξέλιξη των μη μουσουλμανικών εθνιοκοθρησκευτικών ομάδων Οθωμανική αυτοκρατορία. Μελετώνται αρχικά η οργάνωση και η εξέλιξη των ορθοδόξων και οι σχέσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου με την οθωμανική κεντρική εξουσία έως το τέλος του 19ου αιώνα.

Διερευνώνται η οργάνωση και το σύστημα αυτοδιοίκησης των ελληνορθοδόξων πληθυσμών στις περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας από τον 17ο έως και τις αρχές του 20ού αιώνα. Διερευνώνται οι πληθυσμοί στα νησιά του Αιγαίου, στην Μακεδονία, στην Θεσσαλία στην Πελοπόννησο και στην Ήπειρο και οι σχέσεις τους με την οθωμανική κρατική εξουσία. Αναλύονται οι κυριότερες διαφορές στο σύστημα διοίκησης και οργάνωσης των παραπάνω περιοχών και οι σχέσεις τους με την κεντρική εξουσία. Εξετάζονται οι μεταβολές που παρατηρούνται από τα μέσα του 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού αιώνα στην οργάνωση όλων των εθνικοθρησκευτικών ομάδων. Το συγκεκριμένο μάθημα προσφέρει διευρυμένη θεματική εξέτασης χρονολογικά και γεωγραφικά των εθνικοθρησκευτικών ομάδων στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Η διδασκαλία του μαθήματος διεξάγεται βάσει των σημειώσεων της διδάσκουσας, σύμφωνα με μελέτες και επιστημονικά άρθρα που εκδίδονται σε διεθνή περιοδικά, συλλογικούς τόμους και την ειδική επικαιροποιημένη βιβλιογραφία στη συγκεκριμένη θεματική.

Ανάπτυξη του περιεχόμενου του μαθήματος σε θεματικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν το σύνολο των δεκατριών παραδόσεων ανά εξάμηνο.

1. Παράγοντες διαμόρφωσης των σχέσεων των μη μουσουλμανικών πληθυσμών με την κεντρική οθωμανική εξουσία 2.Οργάνωση των ορθοδόξων πληθυσμών και Οικουμενικό Πατριαρχείο. 3. Εξέταση της οργάνωσης, και αυτοδιοίκησης των ελληνορθόδοξων στα νησιά του Αιγαίου και σχέσεις με την κεντρική οθωμανική εξουσία. 4. Εξέταση της οργάνωσης, και αυτοδιοίκησης των ελληνορθόδοξων στη Μακεδονία και σχέσεις με την κεντρική οθωμανική εξουσία και εξέλιξη. 5. Εξέταση της οργάνωσης ελληνορθόδοξων στην Πελοπόννησο και σχέσεις με την κεντρική οθωμανική, εξουσία και εξέλιξη. 6. Εξέταση της αυτοδιοίκησης των ελληνορθόδοξων στην Ήπειρο, σχέσεις με την κεντρική εξουσία και εξέλιξη. 7. Συγκριτική εξέταση της λειτουργίας και αυτοδιοίκησης των ελληνορθόδοξων θρησκευτικών ομάδων στις οθωμανικές περιοχές. 8. Παράγοντες ανάπτυξης εθνικής ταυτότητας στις εθνικοθρησκευτικές ομάδες στη Οθωμανική αυτοκρατορία. 9. Επαναπροσδιορισμός των σχέσεων τους με την κεντρική οθωμανική εξουσία. Αναδιοργάνωση της λειτουργίας και αυτοδιοίκησης των κυριότερων εθνικοθρησκευτικών ομάδων (μιλλέτ) από την οθωμανική κεντρική εξουσία 10. Κοινωνική διαστρωμάτωση, οικονομική και πνευματική δραστηριότητα στις κυριότερες εθνικοθρησκευτικές ομάδες. 11.Θέματα ταυτότητας και ιδεολογίας στις εθνικοθρησκευτικές ομάδες. 12. Ιδεολογία και πολιτική στο οθωμανικό κράτος στις αρχές του 20ού αιώνα. 13. Σχέσεις εθνοτικών ομάδων και οθωμανικής κεντρικής εξουσίας στις αρχές του 20ού αιώνα.

Τρόπος εξέτασης του μαθήματος.

Το μάθημα εξετάζεται γραπτώς με συντελεστή βαθμολογίας 75% και με κατάθεση και παρουσίαση γραπτής εργασίας με συντελεστή βαθμολογίας 25%.

Όροι των γραπτών εργασιών:

Οι εργασίες είναι ατομικές. Το θέμα της γραπτής εργασίας καθορίζεται πάντα σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα των φοιτητών και την καθοδήγηση από τη διδάσκουσα σε θέματα μεθοδολογίας, βιβλιογραφίας, έρευνας και επεξεργασίας πηγών σχετικών με την εργασία. Προτείνονται πρωτογενείς πηγές και βιβλιογραφία. Η εργασία αποσκοπεί επίσης στην εξοικείωση των φοιτητών με την έρευνα και την επεξεργασία αρχειακού υλικού και ειδικότερα οθωμανικών πηγών. Προτείνεται η διεξαγωγή της έρευνας, παράλληλα με βιβλιοθήκες, σε ερευνητικά κέντρα όπως Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Το σύνολο της εργασίας δεν πρέπει να ξεπερνά τις 6.000 λέξεις. Σε όλη τη διάρκεια της εκπόνησης της εργασίας οι φοιτητές επικοινωνούν με τη διδάσκουσα ηλεκτρονικά ή τις προκαθορισμένες ώρες γραφείου.

Οι εργασίες πρέπει να κατατίθενται και να παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια του τελευταίου μαθήματος του εξαμήνου.

Ακολουθούμενη βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος.

Εφαρμόζονται τα υποδειχθέντα πρότυπα της ΑΔΠ με ερωτηματολόγια που συμπληρώνονται ανώνυμα από τους φοιτητές.

Διανεμόμενο σύγγραμμα του μαθήματος

Κοντογιώργης Γιώργος., Κοινωνική δυναμική και πολιτική αυτοδιοίκηση. Οι ελληνικές κοινότητες της Τουρκοκρατίας, Αθήνα, 1982.

Γίνεται διανομή και ανάρτηση στην ηλεκτρονική τάξη ξενόγλωσσων συγγραμμάτων τα οποία συνοδεύονται από σημειώσεις της διδάσκουσας για το μάθημα, άρθρων που εκδίδονται σε διεθνή περιοδικά, συλλογικών τόμων και της ειδικής επικαιροποιημένης βιβλιογραφίας στη συγκεκριμένη θεματική.

 

Ενδεικτική Ελληνόγλωσση και Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία

Αναγνωστοπούλου Σ., Μικρά Ασία, 19ος αι.-1919: Οι ελληνορθόδοξες κοινότητες. Από το μιλλέτ των Ρωμιών στο Ελληνικό Έθνος, Αθήνα, 1997.

Anderson Benedict, Φαντασιακές κοινότητες. Στοχασμοί για τις απαρχές και τη διάδοση του εθνικισμού, (μτφρ.) Ποθητή Χαντζαρούλα, Αθήνα 1997.

Barkey K., Farliliklar Imparatorlugu Osmanlilar (μτφ.Ebru Kilic) Istanbul 2008.

Βερέμης Θάνος, Τα Βαλκάνια από το 19ο ως τον 21ο αιώνα. Δόμηση και αποδόμηση κρατών, Πατάκης, Αθήνα 2004.

Braude B., Lewis B., Christians and Jews in the Ottoman Empire. The functioning of a plural society, New-York, 1982.

Cahen, C., L’islam, Paris, 1997.

Castellan G., Histoire des Balkans XIVe XX, siècle, Paris, 1991.

Cvetkova B., Les Institutions Ottomanes en Europe, Weisbaden, 1978.

Γεδεών Μ., Γενικοί Κανονισμοί, Κωνσταντινούπολη, 1862

Faroqhi S., Stories of Ottoman men and women, Istanbul, 2002.

Faroqhi S., Κουλτούρα και καθημερινή ζωή στην Οθωμανική αυτοκρατορία- Από το μεσαίωνα ως τις αρχές του 2οουα;ιώνα,(μετ.) Κατερίνα Παπακωνσταντίνου,Αθήνα, 2000.

Findley C., Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire. The Sublime Porte 1789-1922, Princeton, 1980.

Hamilton G., Bowen H., Islamic society and the West, t. II Oxford, 1969.

Herring G., Οικουμενικό Πατριαρχείο και Ευρωπαϊκή πολιτική, 1620-1638, Αθήνα, 1989.

Gellner E., Έθνη και Εθνικισμός, Αθήνα, 1994.

Gibb H, A- Bowen H., Islamic Society and the West, A study of the impact of Western Civilisation on Moslem Culture in the Near East vol 1 part I –II, Oxford University Press, London-New York Toronto, 1950-1957.

Hobsbawn Eric, Έθνη και Εθνικισμός από το 1780 μέχρι σήμερα : πρόγραμμα, μύθος, πραγματικότητα (μτφρ.) Χρύσα Νάντρις, Αθήνα, 1994.

Inalcik H., ‘‘Τhe Ottoman decline and its effects upon the reaya”, Actes du II Congrés International des Etudes du Sud-Est européen, Αθήνα, 1970, σ. 73-90.

Inalcik H., ‘The application of the Tanzimat and its social effets’, Archivum Ottomanicum, V (1973), σ. 98-127.

Inalcik H.,-Faroqhi S.,-MacGowan B.,-Quateart D.,-Pamuk S.,An economic and social history of the Ottoman Empire, 1600- 1914, vol. 2, Cambridge, 1997.

Inalcik H., Essays in Ottoman History, Istanbul. 1998.

Inalcik, H.,” Djizya” E. I. Leiden, t. I σ. 562-566

Inalcik, H.,” Eyalet” E. I. Leiden, t. II σ. 721-724.

Imber, C., Studies in Ottoman history and Law, Istanbul, 1996.

Faroqhi Suraiya, Stories of Ottoman men and women, Eren Istanbul, 2002.

Κιτρομηλίδης, Πασχάλης, Βερέμης, Θάνος, Κιτρόεφ Αλέξανδρος, Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη σύγχρονη Ελλάδα, Αθήνα 1997.

Κονόρτας Παρασκευάς Οθωμανικές θεωρήσεις για το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Βεράτια για τους προκαθήμενους της Μεγάλης Εκκλησίας (17ος –αρχές 20ου αι.) Αθήνα, 1998.

Κοντογιώργης Γιώργος, Κοινωνική δυναμική και πολιτική αυτοδιοίκηση. Οι ελληνικές κοινότητες της Τουρκοκρατίας, Αθήνα, 1982.

Kωστής Κώστας ‘’Κοινότητα εκκλησία και μιλλέτ στις ‘’ελληνικές’’ περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας κατά την περίοδο των Μεταρρυθμίσεων, Μνήμων, 14 (19910, σ. 57-75.

Mardin Şerif, The genesis of Young Ottoman Thought. Α Study in the modernization of Turkish political ideas, Princeton University Press, New Jersey 1962.

Πανταζόπουλος Ν., ‘’Τα προνόμια ως πολιτιστικός παράγων εις τας σχέσεις χριστιανών –μουσουλμάνων’’ Επιστημονική Επετηρίς Σχολής Νομικών και Οικονομικών Επιστημών, 1975, σ. 745-895.

Παπαστάθης, Χ., Οι κανονισμοί των Ορθοδόξων ελληνικών κοινοτήτων του οθωμανικού κράτους και της Διασποράς, Αθήνα, 1984.

Parla. Taha, The Social and Political Thought of Ziya Gφkalp 1876-1924, Leiden1985.

Σταματόπουλος Δ., Μεταρρύθμιση και εκκοσμίκευση, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2003.

Shaw Stanford Ezel Kural, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey 1800-1875, 2. Τ. Cambridge,1977.

Sugar, P., Η Νοτιοανατολική Ευρώπη κάτω από Οθωμανική κυριαρχία (1354-1804), τ. 2, Αθήνα, 1994.

Todorova, Maria, Βαλκάνια: η Δυτική Φαντασίωση, πρόλογος-επιμέλεια, Πασχάλης Κιτρομηλίδης, (μτφ)., Ιουλία Κολοβού, Θεσσαλονίκη, 2000.

Timur Taner, Osmanlı Kimliği, Istanbul, 1986.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Αθήνα, 1974, τ. Ι, σ. 92- 108, 150- 170.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Αθήνα, 1975 τ. ΙΑ΄ σ. 110-143,189-242.

 

Συμπληρωματικές εκπαιδευτικές και ακαδημαϊκές δραστηριότητες

Στο πλαίσιο διδασκαλίας του μαθήματος πραγματοποιούνται διαλέξεις από ερευνητές και μέλη ΔΕΠ ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων.