Ελληνικά » Προπτυχιακές Σπουδές » Διδασκόμενη Ύλη Μαθημάτων » 70057 Αστικά κέντρα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας : Κοινωνία οικονομία και αναδιοργάνωση του αστικού χώρου

70057 Αστικά κέντρα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας : Κοινωνία οικονομία και αναδιοργάνωση του αστικού χώρου

Αιμιλία Θεμοπούλου

Aναπληρώτρια Καθηγήτρια

athemop[at]turkmas.uoa[dot]gr

3 ώρες εβδομαδιαίως

Βασικός εκπαιδευτικός-μαθησιακός στόχος του μαθήματος σύμφωνα με το πνεύμα και τη γενικότερη στόχευση της κατεύθυνσης στην οποία το μάθημα προσφέρεται.

Οι μαθησιακοί στόχοι συνοψίζονται στην κατανόηση των  κοινωνικών και  οικονομικών  μεταβολών και  της αναδιάρθρωσης του αστικού χώρου  κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Τρέχουσα υποδειγματική δομή ( state of the art). του περιεχομένου αντίστοιχων ή συναφών μαθημάτων σε ομοειδή Τμήματα της ημεδαπής/αλλοδαπής και οι πιθανές αποκλείσεις από αυτήν.

 Κατόπιν έρευνας που πραγματοποιήσαμε σε Πανεπιστήμια της ημεδαπής και αλλοδαπής ανάλογο ή συναφές μάθημα δεν συναντάται σε ομοειδή τμήματα. Η εξέταση των οικονομικών και κοινωνικών μετασχηματισμών ως απόρροια της δυτικής πολιτικής, οικονομικής και πολιτισμικής διείσδυσης της Δύσης στην Οθωμανική αυτοκρατορία και η συνακόλουθη αναδιοργάνωση των πολεοδομικού ιστού των αστικών κέντρων αποτελεί καινοτομία του Τμήματος. Σύμφωνα με την έρευνα που πραγματοποιήσαμε σε Πανεπιστήμια εντός και εκτός Ελλάδος παρουσιάζεται παρακάτω η υποδειγματική δομή της διδασκαλίας του μαθήματος.

Στο μάθημα εξετάζονται οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές που παρατηρούνται κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα στα αστικά κέντρα της  Αυτοκρατορίας και η αναδιάρθρωση του πολεοδομικού ιστού των πόλεων.  Οι συγκεκριμένες μεταβολές εξετάζονται υπό το πρίσμα της ανάπτυξης των  εμπορικών συναλλαγών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με τη Δύση και των επιπτώσεων της στα μεγάλα αστικά κέντρα της Αυτοκρατορίας όπως η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη και η Θεσσαλονίκη.

Εξετάζεται  αρχικά η εξέλιξη  των συναλλαγών με τη Δύση (κυρίως με τη Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία και Αυστρία) σε όλο το φάσμα τους από τις αρχές του 19ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα και η συνακόλουθη δυτική οικονομική, πολιτική και πολιτισμική  διείσδυση στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Διερευνώνται  οι κοινωνικοί και οικονομικοί μετασχηματισμοί στην κοινωνία των μεγάλων αστικών κέντρων, ειδικότερα της Κωνσταντινούπολης, της Σμύρνης και της Θεσσαλονίκης. Ιδιαίτερη έμφαση  δίνεται στους κοινωνικούς μετασχηματισμούς που παρατηρούνται σε κάθε μια από τις εθνοτικές ομάδες, στο φαινόμενο του εξαστισμού και στην  πολεοδομική αναδιοργάνωση. Διερευνάται  η εξέλιξη από τις κοινότητες στην αστική  ομογενοποίηση.  Μελετώνται ειδικότερα οι επιπτώσεις των Μεταρρυθμίσεων και του εκδυτικισμού στο χώρο της πόλης. Η  δημιουργία πολεοδομικής νομοθεσίας και οι  πολεοδομικές παρεμβάσεις της κεντρικής εξουσίας  στα μεγάλα αστικά κέντρα και στην ευρύτερη οθωμανική επικράτεια. Ο θεσμός της δημαρχίας και η εφαρμογή του. Η αναδόμηση του πολεοδομικού ιστού των αστικών κέντρων. Η συμμετοχή των εθνοτικών ομάδων στην αναδόμηση του αστικού χώρου. Οι μεταβολές στην χωροταξική κατανομή των κατοίκων απόρροια των κοινωνικών, οικονομικών και πολεοδομικών μετασχηματισμών κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.   Η διαχείριση και η χρήση του αστικού χώρου από  τους κατοίκους                                                                              

Η διδασκαλία του μαθήματος διεξάγεται βάσει των σημειώσεων της διδάσκουσας,

σύμφωνα με μελέτες και επιστημονικά άρθρα που εκδίδονται σε διεθνή περιοδικά,

συλλογικούς τόμους και την ειδική επικαιροποιημένη βιβλιογραφία στη συγκεκριμένη θεματική.

Ανάπτυξη του περιεχόμενου του μαθήματος σε θεματικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν το σύνολο των δεκατριών παραδόσεων ανά εξάμηνο.

1. Η  ανάπτυξη των συναλλαγών με τη Δύση. Ειδικότερα με τη Γαλλία, τη Μεγάλη Βρετανία και  την Αυστρία από τις αρχές έως και τα μέσα  του 19ου αιώνα.

2. Η εξέλιξη των συναλλαγών με τη Δύση  από τα μέσα του 19ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα.

3. Εκδυτικισμός στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Δυτική οικονομική πολιτική και πολιτισμική διείσδυση. 

4. Κοινωνικοί μετασχηματισμοί στις εθνοτικές ομάδες των αστικών κέντρων.

5. Διαφοροποιήσεις στις κοινωνικότητες και συμπεριφορές, αλληλεπιδράσεις και σχέσεις μεταξύ εθνοτικών ομάδων  στα μεγάλα αστικά κέντρα στην Κωνσταντινούπολη στη Σμύρνη και στη Θεσσαλονίκη.

6.  Η εξέλιξη από τις κοινότητες στην αστική  ομογενοποίηση και  οι μεταβολές στην χωροταξική κατανομή των κατοίκων. 

7. Η δημιουργία πολεοδομικής νομοθεσίας, πολεοδομικές παρεμβάσεις της κεντρικής εξουσίας  στα αστικά κέντρα και στην ευρύτερη οθωμανική επικράτεια.

 8. Η πολεοδομική αναδιοργάνωση των αστικών κέντρων και οι προσπάθειες αναδόμησης.

9.  Ο θεσμός της δημαρχίας, η εφαρμογή του και η παρέμβαση της κεντρικής εξουσίας στην αναδιάρθρωση του πολεοδομικού ιστού στη Σμύρνη και στη Θεσσαλονίκη

12.  Η συμμετοχή των εθνοτικών ομάδων στην αναδόμηση του αστικού χώρου.

13. Η διαχείριση και η χρήση του αστικού χώρου από  τους κατοίκους.

Τρόπος εξέτασης του μαθήματος.

Το μάθημα εξετάζεται γραπτώς με συντελεστή βαθμολογίας 75% και με κατάθεση και παρουσίαση γραπτής εργασίας με συντελεστή βαθμολογίας 25%.

Όροι των γραπτών εργασιών:

Οι εργασίες είναι ατομικές. Το θέμα της γραπτής εργασίας καθορίζεται πάντα σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα των φοιτητών και την καθοδήγηση από τη διδάσκουσα σε θέματα μεθοδολογίας, βιβλιογραφίας έρευνας και επεξεργασίας πηγών σχετικών με την εργασία.

Προτείνονται πρωτογενείς πηγές και βιβλιογραφία. Η εργασία αποσκοπεί επίσης στην

εξοικείωση των φοιτητών με την έρευνα και την επεξεργασία αρχειακού υλικού και

ειδικότερα οθωμανικών πηγών. Προτείνεται η διεξαγωγή της έρευνας, παράλληλα με

βιβλιοθήκες, σε ερευνητικά κέντρα όπως Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και ΕθνικόΊδρυμα Ερευνών. Το σύνολο της εργασίας δεν πρέπει να ξεπερνά τις 6.000 λέξεις. Σε όλη τη διάρκεια της εκπόνησης της εργασίας οι φοιτητές επικοινωνούν με τη διδάσκουσα ηλεκτρονικά ή τις προκαθορισμένες ώρες γραφείου.

Οι εργασίες πρέπει να κατατίθενται και να παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια του

τελευταίου μαθήματος του εξαμήνου.

Ακολουθούμενη βασική μεθοδολογία εσωτερικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του μαθήματος.

Εφαρμόζονται τα υποδειχθέντα πρότυπα της ΑΔΠ με ερωτηματολόγια που

συμπληρώνονται ανώνυμα από τους φοιτητές.

Βασική βιβλιογραφία και διανεμόμενα συγγράμματα

Διανέμονται τα παρακάτω συγγράμματα

Halil Inalcık –Donald Quateart (επιμ.) Οικονομική και Κοινωνική ιστορία της

Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Τόμος Β 1600-1914, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2011, σελ . 659.

Γίνεται διανομή και ανάρτηση στην ηλεκτρονική τάξη ξενόγλωσσων συγγραμμάτων τα οποία συνοδεύονται από σημειώσεις της διδάσκουσας για το μάθημα, άρθρων που

εκδίδονται σε διεθνή περιοδικά, συλλογικών τόμων και της ειδικής επικαιροποιημένης βιβλιογραφίας στη συγκεκριμένη θεματική.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία 

Bates Ülkü,  «The European influence on ottoman architecture,»: Mutual effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: the Eastern European Pattern, Acher A., Halasi-Kun B. Kiraly K.,New York, 1979. P. 167-182.

Cerasi Maurice, Osmanlı Kenti, Osmanlı İmparatorluğunda 18. ve 19. yüzyıllarda kent uygarlığı ve mimarisi, traduit de l’italien en turc par Aslı Ataöv, İstanbul, 1999, p. 197.

Celik Zeynep, The remaking of Istanbul, Portrait of an Ottoman city in the Nineteenth

Century, Siattle- London, 1985.

Gardet Louis, La Cité Musulmane, Vie Sociale et Politique, Librairie Philosophique, Paris, 1981

Bacque Grammont J., L., -Dumont Paul (επιμ.) Economies et Sociétés dans l’Empire

Ottoman (Fin du XVIIIe-Début XXe siècles), Paris, 1983.

Bacque Grammont J., L., -Dumont Paul (επιμ.) Contributions a l’histoire économique et sociale de l’Empire Ottoman, Paris, 1983.

Bilsel Cânâ, « L’espace public existait-il dans la ville ottomane ? Des espaces libres au domaine public à Istanbul (XVIIe-XIXe siècles) », Études balkaniques, 14, 2007, 73-104.

Çelik Zeynep The remaking of Istanbul,Portrait ofan Ottoman City in the 19th Century. University of Washington Press, Seattle and London, 1986.

M. Cezar, Osmanlı başkenti İstanbul Istanbul, 2002.

Cerasi M. Maurice, Osmanlı Kenti. Osmanlı  Imparatorluğu’nda 18 ve 19 yüzyıllarda kent uygarlığı ve mimarisi, İstanbul, 2001.

Dumont Paul- Georgeon François (édits.) Villes Ottomanes à la fin de l’Empire,

L’Harmattan, Paris, 1992.

Dumont Paul- Georgeon François (édits.) Vivre dans l’Empire Ottoman Sociabilités et

relations intercommunautaires (XVIIIe – XXe siècles, L’Harmattan, Paris,  1997.

Duben A., Behar J., Marriage, family and fertility 1880-1940, Cambridge University Press Cambridge, 1991.

Eldem Edhem, French Trade in Istanbul in the eighteenth Century, I.J. Brill, Leiden, 1999.

Eldem Edhem-Goffman -Daniel-Masters Bruce (edits), The Ottoman City between East and West: Aleppo Izmir and Istanbul, Cambridge University Press, Cambridge, 1999.

Faroqhi Suraiya, Towns and townsmen of Ottoman Anatolia, trade, crafts, and food

production in urban setting 1520-1550, Cambridge University Press, Cambridge, 1984.

Findley Carter, Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire. The Sublime Porte 1789-1922, Princeton, 1980.

Frangakis-Syrett Elena, The commerce of Smyrna in the Eighteenth Century (1700-1820), Εκδόσεις Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Αθήνα 1992.

Gardet  Louis, La Cité Musulmane, Vie Sociale et Politique, Paris, 1981

Goffmann Daniel, Izmir and the Levantine World, 1550-1650, Seattle University of

Washington Press, 1990.

Gocek Fatma Muge, Rise of the Bourgoisie demise of the Empire. Ottoman Westernization  and social change, Oxford University Press, 1996.

Θεμοπούλου Αιμιλία « Ο εξαστισμός μιας μικρασιατικής πόλης: Το παράδειγμα της Σμύρνης», στο : Σμύρνη, Η μητρόπολη του μικρασιατικού ελληνισμού, Εκδόσεις Έφεσος, Αθήνα, 2001, σ. 77-114.

Καραδήμου –Γερολύμπου Αλέκα, Μεταξύ Ανατολής και Δύσης, Εκδόσεις Τροχαλία, Αθήνα, 1997.

Καραδήμου–Γερολύμπου Αλέκα, « Η πόλη λιμάνι της Σμύρνης στο τέλος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας»: Πρακτικά του Β’ Διεθνούς Συνεδρίου Η πόλη στους νεότερους χρόνους,. Μεσογειακές και Βαλκανικές όψεις (19ος -20ος αι) Αθήνα, 2000, σ. 19-46.

Inalcık Halil, An economic and social history of the Ottoman Empire, 1000-1600, vol. 1, Cambridge University Press, 1997.

Inalcık Halil-Faroqhi S.,-MacGowan B.,-Quateart D.,-Pamuk S., An economic and social history of the Ottoman Empire, 1600- 1914, vol. 2, Cambridge University Press, 1997.

Issawi Charles, The economic history of Turkey 1800-1914, Chicago, 1980.

Islamoglu-Inan Huri (επιμ.) The Ottoman State and the World Economy, Cambridge, Paris, 1987.

Issawi Charles, The economic history of Turkey 1800-1914, Chicago, 1980.

Islamoğlu- Inan Huricihan, State and peasant in the Ottoman Empire, Agrarian power

relations and regional economic development in Ottoman Anatolia during the Sixteenth Century, Leiden, 1994.

Kasaba Reşat, Osmanlı İmparatorluğu ve dünya ekonomisi, Istanbul, 1993.

Keyder Cağlar, Eyüp Özveren, Donald Quateart,  «Osmanlı İmparatorlugunda liman Kentler» :  Keyder Cağlar, Eyüp Özveren, Donald Quateart  Doğu Akdenizde liman kentleri ( 1800-1914), İstanbul, 1994, p. 121-155

Kunt Ibrahim Metin (μετ. Στέφανος Παπαγεωργίου) Οι υπηρέτες του Σουλτάνου Ο

μετασχηματισμός της επαρχιακής διακυβέρνησης 1550-1650, Αθήνα, 2001.

Lavedan,  Paul Histoire de l’Architecture Urbaine. Antiquité – Moyen-âge, Paris, 1926.

P. Lavedan, L’Urbanisme à l’époque moderne XVIe XVIIIe siècles, Genève, Paris, 1982.

Mac Gowan Bruce, Economic life in the Ottoman Empire. Taxation, Trade, and struggle for Land 1600-1800, Cambridge University Press-Maison des Sciences de l’Homme Cambridge, Paris, 1981.

Μantran Robert, Istanbul dans la seconde moitie du XVIIe siècle, Paris, 1962.

Orhonlu Cengiz,Osmanlı İmparatorluğunda şehircilik ve ulaşım, Izmir, 1984

Pasacal Jean Paul « Approche de la ville au Levant.Continuité et renouvellement» :Villes au Levant-Hommage à André Raymond , Revue des Etudes du Monde musulmane et de la Mediterranée No 55-56 (1990) p.9-17

Pamuk Sevket, The Ottoman Empire and European Capitalism, 1820-1913, Cambridge, University Press, Cambridge, 1984.

Panzac Daniel, Les villes dans l’Empire Ottoman : Activités et sociétés, Editions du Centre National de la Recherche Scientifique t : 1 Paris, 1991.

Quateart Donald, Social desintegration and popular resistance in the Ottoman Empire, 1882-1908, New York University Press, New York 1983. 

Quateart Donald, Ottoman Manufacturing in the age of the Industrial Revolution,

Cambridge University Press, Cambridge, 1993.

Raymond André, Artisans et commerçants au Caire au XVIIIe siècle, t. 2. Damas, 1973-1974.

Themopoulou Emilie « Aspects des villes en transition dans l’Empire ottoman La gestion et l’organisation de l’espace public au XIXe siècle  » Actes du Xe Congres De l’Association Interhnationale du Sud –Est européen Paris 24-26 Septembre 2009, Editions de l’Association Pierre Belon, 211, p. 212-220.

Toprak Zafer, Turkiye’de ekonomi ve toplum (1908-1950) Milli Iktisat –Milli Burjuvazi Eκδόσεις Tarih Vakfi Yurt Yayınları, Istanbul 1995.

 Yérasimos Stefanos., « La réglementation urbaine ottomane (XVIe–XIXe siècles) », in E.van Donzel (éd.), Proceedings of the 2nd International Meeting on Modern Ottoman Studies and the Turkish Republic, Leiden, 1989, pp. 1-15.

 Yérasimos Stefanos, « À propos des réformes urbaines de Tanzimat », in P. Dumont, F. Georgeon, Villes Ottomanes à la Fin de l’Empire, Paris, L’Harmattan, 1992, p.17-32.

Yérasimos, Stefanos «La réglementation urbaine ottomane(XVI-XiXe siecles) » : E van Donzel (edit) Proceedings of the 2nd International Meeting on Modern Ottoman Studies and Turkish Republic , La Haye , 1989, p. 1014:

Yerolympos Alexandra, « Concience citadine et intéret municipal a Salonique à la fin du XIXe siècle », François Georgeon et Paul Dumont (ed :) Vivre dans L’Empire Ottoman : Sociabilités et relations intercommunautaires (XVIII-XIXe siècles) Paris, 1997, 123-144

Πρακτικά Επιστημονικού  Συμποσίου Ο Έξω- Ελληνισμός  Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη 1800-1922 Πνευματικός και Κοινωνικός Βίος,  ο 30-31 Οκτωβρίου 1998, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, Εκδόσεις Πορεία,  Αθήνα, 2000

Συμπληρωματικές εκπαιδευτικές και ακαδημαϊκές δραστηριότητες

Στο πλαίσιο διδασκαλίας του μαθήματος πραγματοποιούνται διαλέξεις από ερευνητές και μέλη ΔΕΠ ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων.